| | Piątek, 18.05.2012 r. | Imieniny: Feliksa i Aleksandry | | | Czytać Konstytucję RP | | Mirosław Naleziński 2007-10-22 | | ( Od redakcji: polecamy ten tekst nowym władzom - może poprawiając Polskę pomyślą i o poprawkach w Konstytucji.)
Minęła dekada obowiązywania Konstytucji 1997. Czy ktoś ją przeczytał dokładnie iznalazł jakąkolwiek usterkę, nieścisłość?
Bywa, że określenie - nawet zupełnie poprawne - zastosowane w dokumencie wyższejrangi, nie przystaje do przekazywanej treści, zmniejszając powagę urzędu(prawodawcy). Określenia użyte w mowie potocznej, prywatnym liście, a nawet wgazecie mogą uchodzić za zupełnie właściwe i byłoby wielce niesprawiedliwe wytknąćim infantylne brzmienie. Zastosowane w przepisach administracyjnych (zwłaszcza wKonstytucji) lub rozprawach naukowych, jak również w oficjalnych komunikatachrządowych i poważnych wiadomościach prasowych, telewizyjnych czy radiowych, a takżew instrukcjach technicznych tudzież umowach handlowych, mogą już razić swą językowąinfantylnością.
Termin spełniający powyższe rozważania proponuję określić jakoinfantylizm językowy. Konstytucje wszystkich państw są dokumentami raczej górnolotnymi, ale - obok patosu- ustawy zasadnicze winny być wzorem logiki, a tej w wielu przypadkach zabrakło wKonstytucji RP 1997 (na przykład - które artykuły dotyczą cudzoziemców, a które ichzupełnie nie dotyczą?). Należy mieć świadomość, że na podstawie szeregu artykułówmożna skierować do Państwa Polskiego konkretne finansowe roszczenia, które mogą byćzasądzone wbrew intencjom twórców prawa, jedynie na skutek niejednoznacznego zapisu.
Ostatnio nie kto inny, jak polscy językoznawcy lansują pogląd, że język ma dwaoblicza - potoczne i wzorcowe. Czy to odkrycie miało miejsce jeszcze przedzredagowaniem tekstu Konstytucji? A może zostało złożone w Skarbcu Kultury Polskiejdo użytku wewnętrznego?
Skąd bierze się swoisty dualizm naszych językoznawców prowadzących wykłady nauczelniach oraz pogadanki w mediach: z jednej strony walka o poprawność językową, zdrugiej strony przekonanie, że Konstytucji nie dotyczą reguły głoszone przez Nich?Czyżby owe nauki miały być stosowane w kuchni, warsztacie, czy na boisku, a niepodczas tworzenia prawa? Co stoi na przeszkodzie, by profesorski trud po wyłączeniutelewizora nie szedł na marne, by znalazł swe odbicie nie tylko na uczelni, czy naornym polu, ale także na polu prawa?
Poniżej pozwalam sobie załączyć szereg przykładów infantylnych sformułowańzauważonych w tekście Konstytucji RP 1997.
Art.1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.
- Czyżby wszystkich obywateli wszechświata, czy tylko Ziemian, a może wyłącznieobywateli polskich; Polaków siłą wywiezionych z Polski, których nie kwapimy sięprzyjąć do Polskiej Wspólnoty, z której się wywodzą, czy Polaków opuszczającychOjczyznę tyle dobrowolnie co ochoczo? A może Polaków z podwójnym obywatelstwem(posiadają zatem dwa wspólne dobra - część Polski i część nowej ojczyzny dzielonejrównie raźnie przez tamtejszą, częstokroć jeszcze bardziej rozdawną i demokratyczną,konstytucję...), wreszcie może zagranicznych turystów lub uchodźców. Już popierwszym artykule Konstytucji widać, że jedni mają zbyt dużo, inni nazbytmało...Jeśli którykolwiek z czytelników ustawy zasadniczej sądzi, że po latach naukilogiki i języka polskiego spokojnie przebrnie przez cały tekst, to już po pierwszymartykule zauważy snadnie, że dalsza lektura może nie być ani nazbyt logiczna, aninazbyt językowo poprawna...
Art.3. Rzeczpospolita Polska jest Państwem jednolitym.
- Jednolitym narodowo, etnicznie, klasowo, kulturowo, intelektualnie, majątkowo,religijnie, językowo, terytorialnie? Możemy obstawiać, co autorzy mieli na myśli...
Art.15.1. Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizacjęwładzy publicznej.
- Przejaw pychy; raczej - ma sprzyjać decentralizacji... ewentualnie sprzyjadecentralizacji...(zapewnieniami zajmował się także poprzedni ustrój przez niemalcałe półwiecze...)
Art.16.1. Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego...
- Można ogół mieszkańców, ogół ludzi, ogół posłów, ale prościej mieszkańcy, ludzie,posłowie..., zatem krócej - Mieszkańcy jednostek zasadniczego podziałuterytorialnego...
Art.22. Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko wdrodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.
- Poważniej: jedynie w drodze ustawy i wyłącznie ze...
Art.32.2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lubgospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
- Niezręczność: na podstawie tego przepisu Stalin i Hitler mogliby udzielać się (wPolsce) w wymienionych trzech życiach, nawet jeśli mieliby kłopoty z innych powodów(z jakiejkolwiek przyczyny). Może wykreślić to zdanie, wszak już ustalono wart.32.1, że wszyscy są wobec prawa równi; albo zmienić je na - Nikt nie może byćdyskryminowany w jakikolwiek sposób, chyba że sąd orzeknie inaczej.
Art.33.1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiurodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym.
- Może zrezygnować z wyliczania owych kilku "żyć" - wszak jeszcze ktoś wymyślikolejne; zatem bardziej uniwersalnie i krócej - Kobieta i mężczyzna wRzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa.
Art.34.2. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam sięgo zrzeknie.
- Podwójny nietakt: sam (zrób to sam = uczyń to osobiście) oraz się go zrzeknie(szyk przestawny); może jednak - Obywatelstwo polskie można utracić jedynie wprzypadku dobrowolnego zrzeczenia się go.
Art.36. Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze stronyRzeczypospolitej Polskiej.
- Można pominąć słowa Podczas pobytu jako oczywistość (poza Polską obywatel polskinie może nic innego czynić, jak wyłącznie "pobywać"); można także domyślać się, żenie za granicą miasta, powiatu, czy województwa;. zatem krócej i uroczyściej -Rzeczpospolita Polska zapewnia opiekę obywatelom polskim także poza Jej granicami,albo mniej zobowiązująco - Obywatel polski ma prawo do opieki ze stronyRzeczypospolitej Polskiej także poza Jej granicami...
Art.46. Przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie itylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
- Słowo tylko (dotyczy wielu artykułów) nie jest określeniem nazbyt prawniczym,raczej - jedynie w ... i wyłącznie na ...; krócej - Przepadek rzeczy może nastąpićwyłącznie w przypadkach określonych w ustawie na podstawie prawomocnego orzeczeniasądu.
Art.53.2. [...] Wolność religii obejmuje także posiadanie świątyń i innych miejsckultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania zpomocy religijnej tam, gdzie się znajdują.
- Opisowa forma bardziej przydaje się w literaturze: Tam, gdzie rosną drzewa = las,albo tam, gdzie wytapia się stal = huta, czy wreszcie tam, gdzie wicher chodzi spać;poprawniej - w miejscu ich przebywania.
Art.71.2. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władzpublicznych, której zakres określa ustawa.
- Matką jest się po urodzeniu dziecka (pomijając ewentualny poprzedni niezerowy standzietności), zatem powinno być Kobieta...
Art.91.2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie mapierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.
- Rzeczywiście, nie daje się pogodzić z zakończeniem zdania; w tak dyplomatycznymartykule poprawniej - ... jeżeli ustawy tej nie można. pogodzić z umową.
Art.108. Do senatorów stosuje się odpowiednio przepisy art.103-107. Art.124. Do Senatu stosuje się odpowiednio przepisy art.110, art.112, art.113 iart.120.
- Stosuje się do Polski, do narodu, do Rady Miasta, do ucznia, czy stosuje się wobecPolski, wobec narodu, wobec Rady Miasta, wobec ucznia... Wprawdzie przepisy stosujesię do ruchu drogowego, takoż do wypieku ciast, ale przepisy stosuje się wobec ludzii instytucji lub w stosunku do ludzi i instytucji mają zastosowanie przepisy...
Art.125.3. Jeżeli w referendum ogólnokrajowym wzięło udział więcej niż połowauprawnionych do głosowania, wynik referendum jest wiążący.
- Raczej wzięła, jako że - Wynik referendum jest wiążący, jeżeli udział w nim wzięławięcej niż połowa uprawnionych do głosowania.
Art.127.3. Na Prezydenta Rzeczypospolitej może być wybrany...(podobnie art. 127.4 iart.127.6).
- Wędkarz może wybrać robaka na haka, dziewczyna może wybrać sobie fajnego chłopakana męża, ale Prezydentem Rzeczypospolitej może być wybrany... albo Na urządPrezydenta może być wybrany...
Art.131.2. Marszałek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego PrezydentaRzeczypospolitej...
- Wybiera się wprawdzie nowy model samochodu, ale wybiera się jednak nie nowego,lecz kolejnego Prezydenta...
Art.148. Prezes Rady Ministrów: [...] 7) jest zwierzchnikiem służbowym pracowników administracji rządowej.
A jakimże mógłby być, jeśli nie służbowym? Czy można być (poza instytucjąmałżeństwa) zwierzchnikiem niesłużbowym (jeńcy wojenni, jeńcy pokojowi, czy poprostu - jeńcy?), zatem jest zwierzchnikiem...
Art.151. Prezes Rady Ministrów, wiceprezesi Rady Ministrów i ministrowie składająwobec Prezydenta Rzeczypospolitej następującą przysięgę...
- Zgrabniej: w obecności Prezydenta... lub Prezydentowi... albo przed Prezydentem...
Art.180.5. W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych wolnosędziego przenosić do innego sądu...
- Dwa niezbyt prawnicze określenia: w razie oraz wolno. Ponadto, ponieważ artykułnie dotyczy wielokrotnego wędrowania po sądach, przeto jednak przenieść lubprzekazać (przecież nie przekazywać); zatem .. W przypadku zmiany ustroju sądów lubzmiany granic okręgów sądowych można sędziego przenieść do innego sądu...
Art.190.3. [...]. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi oustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny dwunastu miesięcy.
- Zręczniej: nie powinien, a ponadto nazbyt infantylne to podwójne "gdy-chodzenie";raczej - W przypadku ustawy, termin ten nie powinien przekroczyć osiemnastumiesięcy, zaś w przypadku innego aktu normatywnego - dwunastu miesięcy.
Art.216.5. Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń...
- Można zrozumieć opacznie (jak w latach siedemdziesiątych) i szybko, a nie wolno,zaciągnąć pożyczkę... Raczej - Zabronione (albo zakazane) jest zaciąganie pożyczekoraz udzielanie gwarancji i poręczeń.
Art.217. Nakładanie podatków, innych danin publicznych...
- Można wykreślić te trzy słowa; bodaj wszystkie daniny są podatkami, a ponadtosłowo to kojarzy się z zamierzchłymi czasami; obecnie słyszy się jedynie o daniniekrwi, chyba że istotnie danina ma się nadal kojarzyć z krwiopijstwem...
Art.223. Senat może uchwalić poprawki do ustawy budżetowej w ciągu 20 dni od dniaprzekazania jej Senatowi.
- Można być w ciągu arytmetycznym, geometrycznym, komunikacyjnym, wentylacyjnym orazalkoholowym; w wielu artykułach Konstytucji należy zastąpić termin w ciągu synonimembliższym prawnikom - w okresie... (a może prościej: w 20 dni, podobnie - w 80 dnidookoła świata, a nie w ciągu 80 dni dookoła świata).
Art.227.3. Prezes Narodowego Banku Polskiego jest powoływany przez Sejm na wniosekPrezydenta Rzeczypospolitej na 6 lat.
- Na 6 lat można iść do mamra, zaś w tak wytwornym towarzystwie, prezesa powołujesię na sześcioletnią kadencję...
Art.228.5. Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego musząodpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenianormalnego funkcjonowania państwa.
- Określenia muszą oraz jak najszybszego, to niezbyt właściwe terminy w dokumencietej rangi, zatem - Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnegopowinny odpowiadać stopniowi zagrożenia i zmierzać do możliwie niezwłocznegoprzywrócenia normalnego funkcjonowania Państwa.
Art.228.7. [...] Wybory do organów samorządu terytorialnego są możliwe tylko tam,gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny.
- Klasyczny infantylizm językowy (tam, gdzie); raczej - można przeprowadzić naobszarach, na których nie został wprowadzony stan nadzwyczajny.
Jeden z profesorów, autorytet w dziedzinie poprawnej polszczyzny (brał udział wpisaniu Konstytucji), rzekł był: - Język prawniczy jest bardzo specyficzny. Czasamimoże nieco razić swoją szorstkością, ale on taki właśnie musi być. Pięknejpolszczyzny szukajmy w literaturze, a nie w Konstytucji... Czyżby?
Mirosław Naleziński | | | | | |
| |
|
|
| | |
Andrzej był geniuszem. Mam na to dowody. Przytoczę jeden. Dla młodych czytelników muszę dodać najpierw wyjaśnienie czym w czasach PRL-u była cenzura....
