| | Piątek, 18.05.2012 r. | Imieniny: Feliksa i Aleksandry | | | POLSKIE LASY: Leśnictwo w dawnej Rzeczypospolitej... | | Leszek S. Pręcikowski 2009-05-19 | |  (L.S. Pręcikowski) LEŚNICTWO W DAWNEJ RZECZYPOSPOLITEJ, POD ZABORAMI, W KSIĘSTWIE WARSZAWSKIM I KRÓLESTWIE POLSKIM (KONGRESOWYM)
Popularne powiedzenie: „Nie było nas, był las - nie będzie nas, będzie las” odzwierciedla stereotypowy pogląd o rzekomej trwałości, niezniszczalności lasu, który to pogląd pokutuje niestety nadal w tzw. „opinii powszechnej”.
Pogląd ten jednakże daleko odbiega on od rzeczywistości. Las od zarania istnienia ludzkości stanowił przebogate źródło pozyskania żywności, lekarstw (ziołolecznictwo) oraz surowca drzewnego niezbędnego we wszystkich dziedzinach gospodarki. Niestety - nie jest to źródło niewyczerpane! Całe wieki niekontrolowanej „gospodarki leśnej” w dawnej Polsce, wreszcie nadmierna eksploatacja przez zaborców, brak zrozumienia istoty racjonalnego gospodarowania lasem przez większość właścicieli prywatnych jak i niektóre rządy w czasach Królestwa Polskiego i II Rzeczypospolitej - doprowadziły do dramatycznego ubytku powierzchni lasów na naszych ziemiach.
U Słowian pierwotnie cała ziemia - a więc i lasy - była traktowana jako dobro wspólne wspólnoty plemiennej, z której swobodnie korzystali jej członkowie. W czasach późniejszych w wyniku rozwoju stosunków gospodarczych i zawłaszczenia dóbr przez możnych oraz ewoluowania owej wspólnoty w kierunku społeczności o charakterze feudalnym pojawiła się indywidualna własność dóbr. Lasy traktowano jednak nadal w znacznej mierze jako dobro wspólne. W Polsce za panowania Piastów, którzy pokonali panów plemiennych i zawłaszczyli plemienne „opola” - całe państwo (dobra ziemskie i lasy) poczęto traktować jako własność monarszą. Władca miał prawo rozporządzania wszelkimi dobrami z prawem pociągania swych poddanych do danin, posług, służby wojskowej itd. - cały kraj stał się jedną wielką królewszczyzną (domeną rodu panującego).
 Sytuacja taka nie trwała jednak długo. Jako pierwszy wyłom w tych stosunkach uczynił Kościół, który wymusił na władcy nietykalność swych dóbr i uzyskał liczne przywileje i zwolnienia podatkowe. Tak powstała potężna kategoria dóbr duchownych (w tym lasów duchownych i zakonnych), zwolnionych z podatków i służby wojskowej - co wydatnie osłabiło zdolność obronną ówczesnego Państwa Polskiego. Piastowie jako władcy „rozrzutni” lekką ręką pozbyli się swej domeny, rozdając królewszczyzny tzw. „dobrze zasłużonym”, m. in. za służbę wojskową. Szlachta polska obdarzona została ponadto licznymi przywilejami, które ograniczały jej powinności wobec kraju z nadanych ziem i oddały chłopa w niewolę panu. Poczęła się tworzyć dziedziczna własność ziemska (w tym leśna) - tzw. dobra dominialne, które niebawem znacznie przerosły dobra należące do władcy.
Zgoła odmienne stosunki własnościowe w chwili zawarcia unii polsko-litewskiej (1385 r.) panowały na Litwie. Jagiellonowie zdołali zachować jeszcze znaczny zasób dóbr ziemskich, z czego istotny odsetek stanowiły rozległe puszcze królewskie, potężne zwłaszcza na obszarze Białej, Czarnej i Czerwonej Rusi. Puszcze owe podporządkowano wówczas gospodarce łowieckiej, która była główną obok pozysku drewna dawną formą „przemysłu leśnego”. (...) CZYTAJ DALEJ >>
Leszek Sławomir Pręcikowski, Łodź
OD REDAKCJI: Ze względu na obszerność przygotowanego tekstu oraz mnogość materiału ilustracyjnego a także w celu zachowania koncepcji autora niniejszy materiał w całości w formacie WORD, można przeczytać po kliknięciu CZYTAJ DALEJ >> | | | | | |
| | | Niezwykle bogate opracowanie przydatne dla naukowców a ja chciałbym poczytać coś bardziej... ~miłośnik lasu 2009-05-20 22:34 | |
|
|
| | |
Andrzej był geniuszem. Mam na to dowody. Przytoczę jeden. Dla młodych czytelników muszę dodać najpierw wyjaśnienie czym w czasach PRL-u była cenzura....
