| | Piątek, 18.05.2012 r. | Imieniny: Feliksa i Aleksandry | | | POLSKIE LASY: Ojcowie polskiego leśnictwa | | Leszek S. Pręcikowski 2009-03-10 | |  ( L.S.Pręcikowski) Nobilitację leśników – jako grupy zawodowej, przyniósł dekret cara i króla Aleksandra I z 1 (13) grudnia 1819 roku podnoszący Administrację Lasów Rządowych do rangi Królewskiego Korpusu Leśnego. Korpus ten podzielony został na 8 klas służbowych, a każdej z nich przyporządkowano odrębny mundur. Tworzono w ten sposób grupę notabli, wyłanianą spośród pewnych specyficznych grup zawodowych (identyczne decyzje podjęto jeszcze m.in. w stosunku do górników – tworząc Królewski Korpus Górniczy) i społecznych (szlachta), które miały stać się podporą tronu cesarsko-królewskiego.
W utworzeniu Królewskiego Korpusu Leśnego można niewątpliwie dopatrywać się analogii do istniejącego współcześnie Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe”, przyjmując to wydarzenie za początek formalno-prawnego wyodrębnienia służby leśnej w oddzielną gałąź administracji państwowej. Wraz z podniesieniem rangi zawodu leśnika coraz większą wagę poczęto przywiązywać do fachowości kadr zatrudnionych w leśnictwie. Wedle słów Ludwika hrabiego Platera dyrektora jeneralnego lasów rządowych Królestwa Polskiego - „Wszystkie rządy kraiów cywilizowanych uznały iednozgodnie potrzebę ustanowień, w których młodzież po ukończeniu nauk ogólnych, w zamiarze poświęcenia się wyłącznego iednemu rozdziałowi służby publiczney, znayduie sposobność wydoskonalania się w potrzebnych sobie znaiomościach – Ustanowienia takie nazwano szkołami szczególnemi (ecoles speciales) (...) I tak zaprowadziły u siebie szkoły leśne, naydawniey rządy Niemieckie, Duński, późniey Austryiacki i Rossyiski – Czas było, aby i w Królestwie Polskiem tak obfituiącym w lasy podobny został utworzony Instytut”.
Kuźnią kadr ówczesnej administracji leśnej stała się, wcześniej już szczegółowo opisana, a założona staraniem Ludwika Platera – Szkoła Szczególna Leśnictwa. Postanowiono nawet, że: „We dwa lata po ustanowieniu Szkoły Leśney, nikt nie będzie przypuszczony do Urzędu Nadleśnego Jeneralnego, Nadleśniczego, Leśniczego i Podleśniczego, kto nie odbędzie w Szkole leśney Kursów przepisanych, i niepozyszcze od teyże Szkoły świadectwa nabytych znaiomości lesnych, teoretycznych i praktycznych”. Zgodnie z tymi przepisami od wszystkich urzędników administracji lasów rządowych od stopnia podleśnego poczynając – wymagano fachowego wykształcenia zawodowego. Inaczej było natomiast w przypadku strażników i strzelców, które to stanowiska nadal mogły być objęte przez: „umiejących czytać i pisać podoficerów lub żołnierzy dymisjonowanych albo nieograniczenie urlopowanych, a w braku takowych, z włościan lub innych stanów”. Jednakże warunkiem awansu zawodowego z tej grupy służbowej do wcześniej wymienionej, było uzyskanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych: „[strażnik]... nie inaczej awansować może na Podleśnego jak po złożeniu przepisanego na tę posadę egzaminu przed Kommissją Egzaminacyjną”.Spośród licznego grona leśników zatrudnionych w administracji rządowej lasów Królestwa Polskiego – do ojców polskiego leśnictwa niewątpliwie zaliczyć należy Ludwika de Broel hrabiego Platera oraz Karola barona Holte von den Brinken.
LUDWIK DE BROEL HRABIA PLATER (1775 – 1846)
„Ojciec leśnictwa polskiego” – tak właśnie możemy śmiało powiedzieć o Ludwiku de Broel – Plater, pierwszym dyrektorze jeneralnym lasów rządowych Królestwa Polskiego. Plater był doświadczonym leśnikiem, absolwentem m. in. fakultetów geografii i leśnictwa w Szkole Głównej Litewskiej w Wilnie. Organizował od podstaw leśnictwo w Rosji na terenie zachodnich guberni (czyli tzw. Ziem Zabranych). Był autorem pierwszej rosyjskiej ustawy leśnej (1802), rozwinął szkolnictwo leśne w Rosji. W latach 1802 – 1807 sprawował funkcję inspektora lasów na Łotwie, następnie do 1811 r. piastował funkcję inspektora rządowego lasów w ośmiu zachodnich guberniach cesarstwa (tj. na Litwie i Rusi). Po utworzeniu Królestwa Polskiego przeprowadził tam gruntowną reformę leśnictwa i zorganizował od podstaw nowoczesną administrację leśną –stając na jej czele. Trwale związał się z regionem Polski Środkowej (m. in. z Leśnictwem Lubocheńskim) – jako szef całości służby leśnej Królestwa Polskiego, wykładowca i prezes Rady Szkolnej Szkoły Szczególnej Leśnictwa, wreszcie członek komisji egzaminacyjnych w egzaminach praktycznych końcowych był on częstym gościem w Lubochni. Kierował lasami aż do 1831 r., opracowując szereg aktów prawnych (m.in. Postanowienie o rocznych porębach [1816], Zbiór urządzeń publicznych administracji, dóbr i lasów rządowych [1818], Instrukcję do tymczasowego urządzania lasów rządowych [1820] i szereg innych); publikował liczne artykuły fachowe na łamach „Sylwana” (m.in. Rys leśno – statystyczny Królestwa Polskiego [1827]), a także w „Dzienniku Wileńskim”, opracował pierwszy polski podręcznik leśnictwa – Rzecz o gospodarstwie leśnym, (1807 r.). W życiu politycznym wykazał się jako gorący patriota – był uczestnikiem Insurekcji Kościuszkowskiej, później najbliższym współpracownikiem Franciszka Xawerego ks. Druckiego-Lubeckiego (ministra w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu), w czasie Powstania Listopadowego był posłem Rządu Narodowego w Paryżu, następnie przebywał na emigracji we Francji, gdzie prowadził działalność polityczną jako przedstawiciel obozu arystokratycznego-konserwatywnego.
KAROL BARON HOLTE VON DEN BRINKEN [BRINCKEN] (1790-1846)
Z Lasami Spalskimi (Leśnictwo Lubochnia) i regionem opoczyńskim (Leśnictwo Radzice) związał się również pierwszy nadleśny naczelny lasów rządowych Królestwa Polskiego – Juliusz Karol baron Holte von den Brinken [Brincken]. Tutaj, tzn. w Leśnictwie Lubocheńskim dokonywał on periodycznego objazdu lasów i prowadził egzaminy końcowe z praktyk w Szkole Praktyki Niższej – co wynikało z zakresu jego obowiązków określonych w „Instrukcji dla Korpusu Leśnego”. W regionie tym osiadł on na stałe, zapoznając tu swą małżonkę, Eleonorę Libiszowską herbu Łabędź pochodzącą z Mroczkowa Gościnnego w Opoczyńskiem. Był on wybitnym praktykiem i teoretykiem leśnictwa. Niemiec z pochodzenia (urodził się w 1790 r. w Brunszwiku w rodzinie leśnika, zm. w 1846 w Warszawie) –a mimo to gorąco oddany swej nowej ojczyźnie. Był absolwentem uniwersytetu w Getyndze i dwu akademii leśnych; początkowo pełnił funkcję sekretarza Inspekcji Leśnej Osterode w Królestwie Westwalii (1808), następnie (do 1812) nadleśnego kantonu Walkenrid również w Westwalii, potem (1815-1818) nadleśnego naczelnego Księstwa Brunszwickiego (którą to funkcję otrzymał osobiście z rąk księcia regenta Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii); w 1818 r. na zaproszenie L. Platera przybył do Polski i objął posadę nadleśnego naczelnego w Królestwie Polskim. Jako „urzędnik sterujący” wywarł – u boku Platera – przemożny wpływ na polską gospodarkę leśną (zwłaszcza w zakresie organizacji administracji i urządzania gospodarstwa leśnego), funkcję swoją piastował aż do przejścia na emeryturę w 1833 r. Będąc wybitnym praktykiem i teoretykiem leśnictwa wykładał szacowanie i urządzanie lasów oraz łowiectwo w Szkole Szczególnej Leśnictwa. Był długoletnim współredaktorem (obok Franciszka Cieleckiego) czasopisma „Sylwan” – na łamach którego opublikował m.in. Teorię ugruntowania leśnictwa rządowego (1830–1834); wydał też kilka samodzielnych publikacji, m. in.: Rozprawy o leśnictwie (wyd. w 1821 r.) czy Memoire descriptif sur la foret imperiale de Białowieża en Lithuanie (1826 r.). W okresie Powstania Listopadowego nie chcąc poprzeć owego zrywu – popadł w konflikt z częścią leśników polskich, jednakże kierowane nań wówczas ataki miały wyraźnie charakter pobudek osobistych i nie mogą przyćmiewać ogromu pracy, jaką włożył w zagospodarowanie lasów Królestwa.
Tekst i rysunki: Leszek Sławomir Pręcikowski, Łódź
-------------------------------------------------------------
Materiał niniejszy zawiera wyjątki z mojej pracy: „ ZARYS PRZEMIAN STRUKTUR ADMINISTRACYJNYCH W LASACH PAŃSTWOWYCH (RZĄDOWYCH) NA OBSZARZE REGIONALNEJ DYREKCJI LASÓW PAŃSTWOWYCH W ŁODZI W LATACH 1807-1939”, wydanej staraniem RDLP w Łodzi i oparty jest na następującej bazie źródłowej:
„Sylwan” 1820, nr 1, s. 183 – 185; nr 4, s. 68 – 94; 1823, nr 4, s. 569 – 612; 1827, nr 1, s. 114 – 118; 1829, s. 92 – 96, 167 – 208; 1832, s. 93; „Rocznik Korpusu Leśnego Królestwa Polskiego na rok 1832”, s. 31 – 33; Dziennik Praw [Królestwa Polskiego] 1816, t. I, nr 8, s. 140 – 143; A. Połujański, Opisanie lasów Królestwa Polskiego i gubernij zachodnich Cesarstwa Rossyjskiego. Pod względem historycznym, statystycznym i gospodarczym, t. I, Warszawa 1854, s. 10 – 15, 37; Twórcy i organizatorzy leśnictwa polskiego na tle jego rozwoju, pr. zb. Pod red. A.Żabko – Potopowicza, PTL, Warszawa 1974, s. 122 i nast.; J[anusz]Miłobędzki, Ludwik Plater pierwszy organizator leśnictwa polskiego, „Sylwan” 1951, z 3-4; J.Wł. Kobylański, Juliusz baron Brincken naczelny nadleśny Królestwa Polskiego (1818 – 1833). Szkic biograficzny, cykl artykułów w: „Echa Leśne” 1937, nr 10, 11, 13, 14; M. Strzemski, Szkoła Szczególna Leśnictwa w Warszawie, „Las Polski” 1947, nr 11/12. B. Szymański, Kartki z historii leśnictwa. Rys historyczny zmian struktur organizacyjnych zarządzania Lasami Państwowymi w Polsce. Polska Administracja Leśna w Królestwie Polskim (1), „Las Polski” 1989, nr 2; T. Marszałek, Pionierzy postępu w leśnictwie w okresie kształtowania się gospodarstwa leśnego [w:] Dzieje Lasów, leśnictwa i drzewnictwa w Polsce, pr.zb. pod red. Kom.Red. [przewodn. A.Żabko – Potopowicz], PTL, SIiTLiD, Warszawa 1965; L.Plater – noty biograficzne w: Mała encyklopedia leśna, pr.zb. pod red. Kom. Red. [przewodn. T.Molenda], Warszawa 1980; Wielka encyklopedia powszechna PWN, t.8., Warszawa 1966.
       | | | | | |
| | | od dziecka kocham las (przyznam się nawet do niespełnionego marzenia o zamieszkaniu w lesie).... ~korczak 2009-03-17 12:47 | | Panie Leszku napisał Pan bardzo interesujący artykuł o rodzącej sie administracji polskich lasów.... ~Jacek Frankowski 2009-03-20 18:19 | |
|
|
| | |
Andrzej był geniuszem. Mam na to dowody. Przytoczę jeden. Dla młodych czytelników muszę dodać najpierw wyjaśnienie czym w czasach PRL-u była cenzura....
