| | Piątek, 18.05.2012 r. | Imieniny: Feliksa i Aleksandry | | | Pierwszy polski kodeks prawa: Statut Łaskiego | | Redakcja Albumpolski.pl 2006-03-11 | |  Commune incliti Polonie Regni privilegium constitutionum et indultum publicitus decretorum approbatorumque....Powszechny sławnego królestwa polskiego przywilej zatwierdzonych publicznie konstytucji, zezwoleń i dekretów.
Posłowie zebrani w Radomiu na sejm walny 1505 roku zajmowali się reformą ustroju państwa. Niezwykle złą sławą cieszy się uchwalona wówczas konstytucja “nihil novi”. Mało kto wie jednak, że na tym samym Sejmie postanowiono o wydaniu pierwszego polskiego kodeksu. Zebrani zwrócili się też do króla Aleksandra Jagiellończyka o spisanie, ogłoszenie drukiem i zatwierdzenie praw dotychczas obowiązujących w Królestwie. Król zlecił przygotowanie odpowiedniego zbioru kanclerzowi Janowi Łaskiemu, choć faktycznie była to inicjatywa samego kanclerza. Stanowiło to ukoronowanie reform ustrojowych tego sejmu. W ciągu roku dzieło zostało wydrukowane przez drukarza Jana Hallera w Krakowie.
Statut opracowany przez kanclerza Jana Łaskiego to pierwszy polski druk urzędowy zawierający kodyfikację całego dotychczasowego prawodawstwa od statutów Kazimierza Wielkiego, poprzez Processus iuris (33 artykuły polskiego zwyczajowego prawa procesowego), Consuetudines terrae Cracoviensis (40 artykułów prawa zwyczajowego ziemi krakowskiej - po nich pozostawiono karty czyste na wpisanie praw zwyczajowych innych województw), przywileje stanowe, statuty kościelne, 26 konstytucji sejmowych z lat 1496-1505, roty przysiąg lenników, senatorów, dostojników koronnych, a ponadto akta unii z Litwą, akta pokojów z Krzyżakami, przywileje żydowskie, i na końcu statutów po raz pierwszy publikowane w Polsce przepisy prawne dla miast: Zwierciadło Saskie, prawo magdeburskie i lubeckie oraz traktat o prawie rzymskim i kanonicznym, traktat Mikołaja Kotwicza, archidiakona poznańskiego († 1507) o interdyktach kościelnych i rozprawę De iusto vel iniust bello. Przy przygotowywanym w takim pośpiechu druku nie uniknięto błędów i pomyłek. Znaczące jest jednak opuszczenie aktów mielnickich z października 1501 r. (unii i przywileju dla senatu), które w związku z tym nie zyskały mocy prawnej.
Dwanaście wydrukowanych na pergaminie egzemplarzy przeznaczono dla dygnitarzy. Król otrzymał urzędowy, przesznurowany i opieczętowany pieczęcią wielką koronną, bogato iluminowany egzemplarz, który został złożony w Archiwum Koronnym Krakowskim (obecnie w Archiwum Główne Akt Dawnych). Ogółem szacuje się liczbę drukowanych na papierze egzemplarzy na ponad 150. Miały one trafić do „kapituł kościelnych i skrzyń sędziów ziemskich”. Druk ukończono zimą 1505/1506, ale jeszcze w 1507 dodrukowywano pewne egzemplarze, zawierające konstytucję z tego roku. W zamian za druk Jan Haller otrzymał 25 II 1506 uwolnienie od wszelkich podatków i danin, jak długo będzie drukował w Polsce.
Druk statutu upowszechnił i pogłębił znajomość prawa, stał się też podstawą życia i nauczania prawnego, a w XVIII w. został częściowo przejęty do Volumina legum. Ta znajomość prawa ujawniła się w czasie ruchu egzekucyjnego. Druk statutu stanowił też wzór dla ogłaszania drukiem następnych konstytucji. Statut zawiera elementy graficzne - charakterystyczne dla znaczenia rządów Aleksandra - drzeworyt przedstawiający króla w majestacie przyjmującego w sejmie statut z rąk kanclerza; wizerunek ten jest otoczony kręgiem herbów województw i ziem zwieńczonych herbami państwa i dynastii.
Statut Łaskiego przechowywany jest w Archiwum Głównym Akt Dawnych, Zbiór dokumentów pergaminowych nr 5632.
| | | | | |
| |
|
|
| | |
Andrzej był geniuszem. Mam na to dowody. Przytoczę jeden. Dla młodych czytelników muszę dodać najpierw wyjaśnienie czym w czasach PRL-u była cenzura....
