Środa, 14.11.2018 r. Imieniny: Serafina i Rogera
Od każdej rzeczywistości ważniejsza jest konieczność. Wobec konieczności rzeczywistość jest bezbronna.

Zofia Nałkowska
Polska zawsze blisko
Wró?Strona g?ówna Drukuj

Dawne lasy prywatne

Leszek S. Pręcikowski 2012-10-16
precikowski_70.jpgPoświęcę teraz nieco miejsca dawnym lasom prywatnym w Polsce, jako że temat ten dziś jest niemal całkiem zapomniany...

U Słowian pierwotnie cała ziemia – a więc i lasy – była traktowana jako dobro wspólne wspólnoty plemiennej, z której swobodnie korzystali jej członkowie. W czasach późniejszych w wyniku rozwoju stosunków gospodarczych i zawłaszczenia dóbr przez możnych oraz ewoluowania owej wspólnoty w kierunku społeczności o charakterze feudalnym pojawiła się indywidualna własność dóbr. Lasy traktowano jednak nadal w znacznej mierze jako dobro wspólne. W Polsce za panowania Piastów, którym udało się pokonać panów plemiennych i zawłaszczyć plemienne „opola”, całe państwo, także dobra ziemskie i lasy, poczęto traktować jako własność monarszą. Władca miał prawo rozporządzania wszelkimi dobrami z prawem pociągania swych poddanych do danin, posług, służby wojskowej itd.; cały kraj stał się jedną wielką królewszczyzną (domeną rodu panującego).

Sytuacja taka nie trwała jednak długo. Jako pierwszy wyłom w tych stosunkach uczynił Kościół, który wymusił na władcy nietykalność swych dóbr i uzyskał liczne przywileje i zwolnienia podatkowe. Tak powstała potężna kategoria dóbr duchownych (w tym lasów duchownych i zakonnych), zwolnionych z podatków i służby wojskowej – co wydatnie osłabiło zdolność obronną ówczesnego państwa polskiego. Piastowie jako władcy „rozrzutni” lekką ręką pozbyli się swej domeny, rozdając królewszczyzny tzw. „dobrze zasłużonym”, m.in. za służbę wojskową. Szlachta polska obdarzona została ponadto licznymi przywilejami, które ograniczały jej powinności wobec kraju z nadanych ziem i oddały chłopa w niewolę panu. Poczęła się tworzyć dziedziczna własność ziemska (w tym leśna) – tzw. dobra dominialne, które niebawem znacznie przerosły dobra należące do władcy.

Zgoła odmienne stosunki własnościowe w chwili zawarcia unii polsko-litewskiej (1385) panowały na Litwie. Jagiellonowie zdołali zachować jeszcze znaczny zasób dóbr ziemskich, z czego istotny odsetek stanowiły rozległe puszcze królewskie, potężne zwłaszcza na obszarze Białej, Czarnej i Czerwonej Rusi. Puszcze owe podporządkowano wówczas gospodarce łowieckiej, która była główną obok pozysku drewna dawną formą „przemysłu leśnego”.

Proces zmniejszania się własności należącej do króla postępował jednak nadal, przyczyną były kolejne nadania, jak i zawłaszczanie królewszczyzn przez magnaterię. W drugiej połowie XVIII wieku już blisko 80% własności ziemskiej Rzeczpospolitej stanowiły różnego rodzaju dobra niepubliczne (w tym prywatne).

Drodzy czytelnicy: Ze względu na złożoność tego materiału oraz dużą zawartość ilustracji, tabel i skanów, publikujemy ten tekst w formacie PDF. (otwórz klikając na ikonkę)
pdf_ikona.jpg
Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
wawa-1_800.jpgwawa-2_800.jpgwawa-3_800.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
pociagiem_nad_morze_kacik.jpg

... nie tylko od święta

569919bf7f9df39147c695e68d915148.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  0225809057_330.jpg

Rogale marcińskie

rogale_marcinskie_szpar  
Rogal świętomarciński - rogal z nadzieniem z białego maku tradycyjnie przygotowywany w

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2018 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.