Niedziela, 15.09.2019 r. Imieniny: Albina i Nikodema
Najwięcej nieporządku robią ci, co robią porządek.

Tadeusz Kotarbiński
Polska zawsze blisko
Wró?Strona g?ówna Drukuj

Herby i Flagi Miast

Redakcja 2007-04-21

Miasta polskie, które od XI wieku powstawały przy grodach i w miejscach targowych, dopiero od XIII wieku otrzymywały właściwe formy prawne i jako jednostki samorządowe uzyskiwały zdolność do działań prawnych.

Związane to było z lokacją , początkowo na prawie magdeburskim. Doniosłą rolę odegrała modyfikacja tego prawa opracowana w Środzie Śląskiej, stosowana później powszechnie również w Polsce południowej i środkowej. Na Pomorzu lokacje odbywały się na podstawie prawa lubeckiego, a na Mazowszu i w Polsce północnej chełmińskiego. W połowie XV wieku na terenie obecnego państwa polskiego było już około 640 miast, z tego około 400 na ziemiach należących wtedy do Korony Królestwa Polskiego. W drugiej połowie XVI wieku liczby te wzrosły do 950 i 650, a w XVII wieku do ponad 1000 i 700. Obecnie jest w Polsce 875 miast.

Wraz z ustanowieniem samorządu, miasto uzyskiwało zdolność do działań prawnych, do wydawania aktów prawnych we własnym imieniu. Wyrazem tego była pieczęć, którą uwierzytelniano dokumenty. W wielu miastach kancelaria miejska posługiwała się kilkoma pieczęciami, głównie radziecką (pieczęć rady miejskiej), sekretną, sygnetem oraz wójtowską i ławniczą (pieczęć sądu miejskiego).

Tłoki pieczęci miejskich były na ogół metalowe, wykonane z żelaza, mosiądzu lub brązu, czasem ze srebra. Zarówno rozmiary pieczęci miejskich, jak i ich poziom artystyczny, w przypadku miast większych dorównywały książęcym, co odzwierciedlało ich wysoką rangę polityczną i gospodarczą. Pieczęcie o średnicy 65 milimetrów lub większej miało prawie 60 miast. Największymi pieczęciami, o średnicy 80-88 milimetrów dysponowały władze miast położonych wówczas poza granicami Polski - Wrocław, Elbląg, Toruń, Chełmno i Kołobrzeg. W średniowieczu pieczęcie wytłaczano w wosku, od XVI wieku także w papierze (pieczęcie opłatkowe), od XVII wieku w laku. Były one albo bezpośrednio umieszczane na pergaminie (papierze), albo przywieszane do dokumentu na skręcanych kolorowych sznurkach, paskach pergaminu lub rzemykach.

Ze względu na ustalenie najstarszych miejskich godeł herbowych podstawowe znaczenie mają pieczęcie miejskie (civitatis, civium, communitatis, burgensium, oppidi) oraz sekretne i sygnety. Natomiast pieczęcie ławnicze miały albo godło miejskie uszczerbione, albo zgoła inne. Inne godło miała też pieczęć wójtowska. Wystawcę dokumentu identyfikował zarówno napis na otoku jak i znak w polu pieczęci, którym najczęściej było godło miejskie. Większość z tych godeł było równocześnie godłami herbu miasta, lecz w niektórych miastach, szczególnie na Śląsku proces tworzenia herbu złożonego z kilku godeł używanych oddzielnie, trwał nawet parę stuleci. Należy tu podkreślić, że okrągłe pole pieczęci spełniało tę samą rolę co tarcza. Umieszczenie w takim polu samego godła pozwalało na lepsze zagospodarowanie przestrzeni niż w przypadku użycia trójkątnej tarczy z tym godłem, gdyż w tym drugim przypadku między brzegami tarczy a okręgiem pozostawało zbyt wiele miejsca, co heraldycy średniowieczni określali mianem horror vacui czyli strach przed pustką. Niektórzy badacze utrzymują, że samego godła w pieczęci nie należy utożsamiać z godłem herbowym, i że o godle herbowym można mówić dopiero gdy na kolejnej pieczęci pojawia się na tarczy. Przeczą temu liczne inne przekazy ikonograficzne oraz fakt, że wiele miast nigdy nie miało pieczęci z godłem na tarczy. Z początku o godłach miejskich decydował wójt lub rada miasta. O herbach miejskich decydowali zasadźcy w miastach prywatnych, a w innych od XV wieku decydował król, który wystawiał przywilej herbowy. Takie przywileje otrzymało co najmniej 80 miast. Symbole miejskie określano w nich różnymi terminami - arma civitatis (herb miasta), arma et sigillum (herb i pieczęć), stemma (herb), insigne (znak), „pieczęć” oraz „herb albo pieczęć”. W niektórych przywilejach zatwierdzano herb już istniejący lub dodawano do niego nowe elementy. Na przykład Kazimierz Jagiellończyk dodał w 1457 roku koronę do dwóch krzyży w herbie Gdańska.

Co prawda przy tworzeniu herbów miejskich kierowano się tymi samymi regułami heraldycznymi co przy herbach rodowych, lecz herby te mają własną specyfikę, pozwalającą na odróżnienie większości z nich od herbów rodowych i ziemskich. Cechuje je bogatsza treść symboliczna oraz użycie godeł, które w herbach rodowych nie występują. Są to elementy architektoniczne, godła własnościowe i tematy religijne. Trzymacze występują rzadko, a korona z labrami i klejnotem używana jest niemal wyłącznie na Śląsku. Herby niektórych miast, które były pod zaborami pruskim i rosyjskim zwieńczone są koronę murową. Polskie miasta królewskie, w tym stołeczne, mają prawo do korony królewskiej.

Podobnie jak w przypadku herbów rodowych i ziemskich, także rysunek herbów miejskich zmieniał się w zależności od stylu epoki. Najlepiej ilustrują to zmieniające się wizerunki orła w rozdziale o Orle Białym.

Na zmiany wizerunków herbów miejskich miały wpływ również względy polityczne. Na przykład pod zaborem pruskim dodawano pruskiego orła, a w okresie PRL zamieniano godła niemieckie na tak zwanego „orła piastowskiego”. Stąd w herbach niektórych miast na zachodzie Polski i na Śląsku znalazł się biały orzeł bez korony (tożsamy z orłem poznańskim). W 1937 roku, w sprzeczności z heraldyczną zasadą, w bramie herbu Krakowa umieszczono urzędowy wizerunek orła państwowego. Zrządzeniem losu ten raczej nieudany herb stał się w latach PRL przedmiotem dumy mieszkańców królewskiego grodu właśnie ze względu na to, że tylko na nim utrzymał się przedwojenny orzeł w koronie. Teraz jednak, gdy Orzeł Biały odzyskał należne mu miejsce, najwyższy jest czas, by herbowi Krakowa, a także kilku innym (w tym Kamiennej Góry) przywrócić właściwy kształt, zgodny z regułami heraldyki.

Należy nie tylko przywracać herby historyczne (najwcześniejsze lub najdłużej używane), ale także zadbać o ich właściwy kształt artystyczny. W drugiej połowie XX wieku przyjęto słuszną zasadę, że opracowania graficzne herbów powinny nawiązywać do stylizacji z okresu późnego gotyku, ale zgodnie z duchem współczesności. Godła powinny być wyraziste, nie przeładowane szczegółami, a całość powinna mieć wyraźne cechy autorskie. Korony, trzymacze oraz ewentualnie hełmy, korony i labry z klejnotem można do herbu dodać tylko w przypadkach historycznie uzasadnionych. Spełnienie tych warunków może zapewnić tylko artysta dobrze zaznajomiony ze sztuką heraldyczną, po dokonaniu badań historii danego herbu. Biorąc pod uwagę tematykę herbów miejskich można wyróżnić pięć grup godeł - architektoniczne, religijne, własnościowe (królewskie i książęce, państwowe, ziemskie, kościelne i zakonne, rodowe), mówiące i alegoryczne. Wiele herbów o godłach złożonych z kilku elementów można zaliczyć do dwóch a nawet trzech grup tematycznych. Na przykład w herbie Lubina jest motyw religijny (popiersie Najświętszej Marii Panny z Dzieciątkiem Jezus) i znak własnościowy (orzeł śląski). W herbie Poznania przedstawiono aż trzy tematy - religijny (postacie św. Piotra i św. Pawła), własnościowy (Orzeł Biały) i architektoniczny (mury miejskie). Głównym symbolem statusu miasta w herbach są motywy architektoniczne. To właśnie przede wszystkim zabudową miasta różniły się od wsi i osad, Była ona uporządkowana, a zamki, domy i kościoły budowano z kamienia lub cegły. W herbach przedstawia się je jako białe - kamienne, lub czerwone - ceglane, z wyraźnie zaznaczonymi ciosami lub cegłami. Wśród motywów architektonicznych przeważają wizerunki murów miejskich, baszt, kościołów i innych budowli. Jest to na ogół architektura symboliczna, lecz są przypadki przedstawień istniejących baszt, zamków lub kościołów. Dobrym przykładem jest herb Płocka, w którym widnieje szczyt tamtejszej romańskiej katedry.

Tematy architektoniczne występują w herbach 227 miast, czyli w ponad czwartej części wszystkich herbów miejskich. W herbach 77 miast, w większości najstarszych, jest kanoniczne wyobrażenie „miejskości” czyli mur blankowany z bramą i trzema basztami. Część z tych godeł ma wieże blankowane płaskie u góry, a część ma na wieżach dodatkowo trójkątne daszkami ze złotą kulą, częstokroć zakończoną chorągiewką. Kolejne 73 miasta mają w herbie od jednej do trzech wolnostojących wież lub baszt. Po kilkanaście miast ma tylko mury z basztami, ale bez bramy, lub sam mur. Podobnie jak w przypadku innych godeł, również w godłach architektonicznych nieproporcjonalnie duże są takie elementy jak blanki, okna, bramy lub erkiery (wieżyczki na wspornikach) na wieżach.

Niewiele herbów ma samą architekturę symboliczną. Na większości umieszczono w bramie, na wieży, nad lub pomiędzy basztami dodatkowe symbole - godła własnościowe (państw, ziem, kapituł, rodów), insygnia władzy biskupiej, a także postacie świętych patronów miasta lub ich atrybuty. W herbach Sandomierza i Zgierza jest Orzeł Biały, w herbie Włocławka wieża przykryta jest infułą biskupią, w herbie Strzegomia spoza murów widać popiersia świętych Piotra i Pawła. Przez umieszczenie czapli na środkowej wieży w herbie Czaplinka otrzymano herb mówiący .

Wiele spośród herbów o tematach religijnych ma godła, którymi są postacie świętych lub ich atrybuty. Są to najczęściej patroni najstarszych miejscowych kościołów. Bardo ma Najświętszą Marię Pannę z Dzieciątkiem Jezus na ręku, Biała Podlaska - Świętego Michała Archanioła, Nowy Targ - św. Katarzynę, Olsztyn - św. Jakuba Starszego, Paczków - orła św. Jan Ewangelisty, Wrocław - głowy św. Jana Chrzciciela i św. Doroty, Zalewo - św. Jana Ewangelistę. W sumie postacie świętych są jedynymi godłami 45 herbów miejskich, a w dalszych 21 herbach występują w godłach złożonych. W jedenastu herbach jest głowa św. Jana Chrzciciela, w pięciu św. Piotr, w czterech św. Jerzy. Dość liczne są herby z atrybutami władzy biskupiej (infuła i pastorał) oraz symbolami religijnymi. Krzyże są w herbach Elbląga, Gdańska, Opola, Rzeszowa, Słupcy i trzydziestu innych miast. Baranek Boży jest godłem herbowym pięciu miast, a orzeł św. Jana Ewangelisty - trzech.

Świętych można odróżnić dzięki ich atrybutom. Św. Jerzy przedstawiany jest w scenie walki ze smokiem, św. Piotr z kluczami, św. Paweł z mieczem, św. Jakub z laską pielgrzyma i muszlą, św. Wojciech z wiosłem, św. Katarzyna z kołem, św. Andrzej z krzyżem skośnym, św. Wawrzyniec z rusztem. Święty Michał Archanioł trzyma miecz i wagę, św. Barbara wieżę, a św. Małgorzata stoi na smoku i ma w ręce krzyż.

Bardzo dużą grupę tematyczną tworzą herby miast, w których występują pełne lub uszczerbione godła państwowe, ziemskie, kościelne i rodowe. W tym przypadku chodzi o godła własnościowe, wskazujące na to pod czyim panowaniem powstawało miasto lub kto je lokował i do kogo należało. Dużą grupę tworzą herby, których godła nawiązują do władzy króla. W herbie Grodziska Wielkopolskiego jest postać Przemysła II na tronie, głowa króla jest w herbach Szamotuł i Wolbromia, kilka miast ma w herbie koronę królewską, w herbach Ostrowa Wielkopolskiego i Szamocina jest jabłko królewskie, w herbie Jasła monogram króla Jana Olbrachta. W 25 herbach miejskich jest Orzeł Biały. Liczne są herby ziemskie. Dwadzieścia pięć razy występuje orzeł górnośląski, 20 razy czerwony gryf pomorski, 18 razy orzeł śląski i 14 razy orzeł brandenburski. Są też czeskie lwy (na przykład w herbie Kątów Wrocławskich i Kłodzka) oraz odmiany godła kujawskiego (na przykład w herbach Rypina i Krosna). W kilku herbach miejskich spotkamy godła kapituł gnieźnieńskiej (w polu błękitnym trzy lilie srebrne), krakowskiej (w polu błękitnym trzy korony złote) i wrocławskiej (w polu czerwonym sześć lilii srebrnych). W herbach Chorzowa, Miechowa i Skaryszewa jest godło miechowitów (w polu czarnym krzyż podwójny czerwony). W przypadku miast, które zakładali lub których właścicielami byli biskupi, godłem własnościowym może być postać biskupa, infuła (w herbach 14 miast), pastorał (w 15 herbach) lub chorągiew kościelna.

Wyjątkowo licznie reprezentowane są polskie herby rodowe. Herby tożsame z rodowymi mają 52 miasta. Pięć z nich ma herb Leliwa (Mińsk Mazowiecki, Sieniawa, Stryków, Tarnobrzeg i Tarnów), a miasto Leśna ma Leliwę na opak. Cztery miasta mają herb Rawicz (Mordy, Ożarów, Przysucha i Tomaszów Mazowiecki). Ponadto po dwa godła rodów polskich lub godło rodowe połączone z innymi godłami, mają dalsze 22 miasta. Wśród polskich rodów, które miały duże zasługi w zakładaniu i rozwoju miast warto wymienić Zamojskich herbu Jelita (miasta Kraśnik, Zamość, Tomaszów Lubelski), Tarnowskich herbu Leliwa (Bełżyce, Przeworsk, Tarnobrzeg), Ostrowskich herbu Rawicz (Przysucha, Tomaszów Mazowiecki), Święców posługujących się rybogryfem (Darłowo, Łeba, Sianów), Łaskich herbu Korab (Łask, Staszów), Czarnkowskich herbu Nałęcz (Czarnków), Gorajskich herbu Wręby (Biłgoraj, Szczebrzeszyn) i Bnińskich herbu Łodzia (Borek Wielkopolski).

Kolejną, dość pokaźną grupę tematyczną herbów miejskich stanowią herby mówiące. Są wśród nich herby o pojedynczych godłach, ściśle wiążących się z nazwą miasta, takich jak łódź (Łódź), tur (Turek), trzy kozie głowy (Koziegłowy), godłach złożonych, w których głównym elementem jest godło mówiące - koło (Koło), koło młyńskie (Młynary), drzewo buk (Buk), gałązka lipy (Lipno) oraz nawiązujące brzmieniem do nazwy miasta - gryf (Gryfice, Gryfino, Gryfów Śląski), korona (koronowo), koń (Konin), kłobuk (Kłobuck), trzy szyszki chmielu (Chmielnik), liść dębu i żołędzie (Dąbie). Dwa elementy godła to rebus z nazwą miast Dąbrowa Górnicza (trzy żołędzie i młotek górniczy) i Jelenia Góra (jeleń stojący na trójwzgórzu).

Bardzo wiele jest miejskich herbów mówiących na ziemiach, które przez długi czas były pod panowaniem niemieckim. Zacznijmy od tych, których niemieckie nazwy miały końcówkę burg (zamek). I tak Prabuty (Riesenburg) mają w herbie olbrzyma (Riese) i zamek, Kluczbork (Kreutzburg) - krzyże (Kreuz) i zamek, Frombork (Frauenburg) - Najświętszą Marię Pannę (Frau) i zamek. Niemiecka końcówka berg (góra) skłaniała do umieszczenia w herbie góry (w formie trójwzgórza), jak w herbach Suszu (Rosenberg) - kobiety z różą (Rose) i góry oraz Ziębic (Münsterberg) - kościoła (Münster) i góry. Z innych godeł mówiących warto wspomnieć o koziej głowie w herbie Głuchołazów (Ziegenhals - kozia szyja), workach mąki (Mehlsack) w herbie Pieniężna (Mehlsack), mewie (Möwe) w herbie Gniewu (Mewe), niedźwiedziach (Bär) i drzewie symbolizującym las (Wald) w herbach Barwic (Bärwalde) i Mieszkowic (Bärenwald) oraz smoku (Drache) w herbie Żmigrodu (Trachenberg) i smoku (Wurm) w herbie Ornety (Wormditt).

Najliczniej reprezentowane w herbach miejskich są godła alegoryczne. Większość z nich obrazuje środowisko naturalnego i stosunki gospodarcze. Na podstawie przeglądu wszystkich herbów miejskich można stwierdzić, że największą rolę przywiązywano do rzeki, która była konieczna do życia, stanowiła naturalną ochronę i ułatwiała transport. W herbach rzekę przedstawia się w postaci białego lub błękitnego pasa falistego, kilku pasów falistych białych i błękitnych lub samej barwy błękitnej. Drzewo lub drzewa symbolizują lasy, zwierzęta takie jak jeleń, dzik lub niedźwiedź - tereny łowieckie, trójwzgórze - góry. Godło może też symbolizować fakt, że miasto jest ważnym portem rzecznym (kotwice w herbie Brzegu) lub morskim (kotwica w herbie Świnoujścia), ośrodkiem górnictwa węgla (młotki górnicze w herbach kilkunastu miast Górnego i Dolnego Śląska) lub soli (narzędzia górnicze w herbach Wieliczki i Bochni), przemysłu włókienniczego (czółenka tkackie w herbach Andrychowa, Bielawy, Ozorkowa, Pieszyc, Zelowa i Żyrardowa) lub przemysłu stalowego (kowadła w herbach Kalet, Katowic, Małomic, Starachowic i Suchedniowa).

Do godeł alegorycznych należą też inicjały nazwy miasta lub monogramy, które występują w herbach ponad 50 miast, figury związane z legendami, takie jak warszawska syrena lub występujący w herbach Grabowa nad Prosną, Łowicza i Szubina pelikan karmiący pisklęta własną piersią. Klucz w herbie Helu symbolizuje fakt, że to miasto jest kluczem do Zatoki Gdańskiej, barka z solą nawiązuje do nazwy miasta Nowa Sól, tężnia świadczy o uzdrowiskowym charakterze Ciechocinka.

Używane na pieczęciach godła miejskie były od samego początku również godłami chorągwi miejskich. W wielu miastach hanzeatyckich chorągwie były wcześniejsze od herbów. Ich pierwowzorem był znany nam już czerwony gonfanon cesarski, przekazany władzom Hamburga. Był on w Hamburgu używany zarówno w charakterze chorągwi miejskiej na lądzie jak i znaku okrętowego na morzu. Podobnie było w innych miastach należących do Hanzy, Kolejne miasta przyjmowały gonfanony czerwone ze znakiem krzyża i gonfanony biało-czerwone z prostymi godłami. Od XIV wieku w miastach tych gonfanony zastępowano chorągwiami. Tak powstały między innymi chorągwie Elbląga, Gdańska i Szczecina.

Chorągiew miejska była używana przy wszystkich uroczystościach religijnych i świeckich w mieście. Pełniła też rolę chorągwi bojowej oddziału wysyłanego przez miasto na pola bitewne w ramach pospolitego ruszenia. Z zabytków ikonograficznych wynika, że chorągwie wywieszano na ratuszu i umieszczano na wieżach miejskich.

Pierwszego szerszego przekazu o chorągwiach miejskich dostarczył Jan Długosz w Banderia Prutenorum. W dziele tym są opisy i barwne rysunki chorągwi użytych w bitwie pod Grunwaldem przez 18 miast, należących obecnie do Polski: Bartoszyc, Braniewa, Brodnicy, Chełmna, Człuchowa, Elbląga, Gdańska, Gniewu, Grudziądza, Kowalewa Pomorskiego, Ostródy, Pieniężna, Rogoźna, Szczytna, Sztumu, Tczewia, Torunia i Tucholi. Obecnie flagi o takim samym wzorze jak w XV wieku mają Bartoszyce, Elbląg i Sztum. Flaga Ostródy ma taki sam podział płata i barwy jak dawna chorągiew, lecz dodano godło herbowe.

Dzięki zurychskiej roli herbowej z 1340 roku, Banderia Prutenorum z XV wieku i wielu innych późniejszych zachodnioeuropejskich opisów i przekazów ikonograficznych, wiemy że aż do XVII wieku niemal wszystkie chorągwie miejskie były chorągwiami heraldycznymi. Dopiero od XVII wieku pojawiają się chorągwie, na których herb występuje pośrodku jednobarwnego płatu lub na płacie o licznych poziomych pasach, czasem z dodatkiem innych prostych figur.

W XIX wieku pojawiła się w Europie Środkowej flaga miejska - nowy rodzaj weksylium, odmienny od chorągwi nie tylko w swej treści, ale również w funkcji jaką spełnia. Nie jest to już weksylium przynależne tylko władzom miasta i nie ma charakteru znaku bojowego. Flaga pełni już wyłącznie funkcję znaku rozpoznawczego i poprzez coraz częstsze jej użycie przez instytucje prywatne stopniowo stała się głównym symbolem miasta. Podczas gdy niektóre miasta przyjmowały flagę o jednobarwnym płacie z herbem pośrodku, większość ustanowiła flagi o barwach herbowych ułożonych w dwa, czasem w trzy pasy poziome. W większości przypadków trudno jest obecnie ustalić daty wprowadzenia tych flag w poszczególnych miastach. Najwcześniejsze dane mamy o fladze Chocianowa, która od 1808 roku była czerwono-biała, podobnie jak flagi Lądka Zdroju, Nowego Miasteczka, Oleśnicy i Sławy. W XIX wieku ustanowiono również flagi kilkudziesięciu miast na terenach zaborów pruskiego i austriackiego. Około czterdziestu miało dwa pasy poziome, kilka innych - trzy pasy. Jedna z nich, ustanowiona w 1833 roku flaga Cieszyna, jest używana do dnia dzisiejszego. Na terenach polskich pierwszą flagę we właściwym tego słowa znaczeniu ustanowiła 1815 roku Rzeczpospolita Krakowska. Flaga ta, będąca do dnia dzisiejszego flagą Krakowa, ma barwy munduru województwa krakowskiego wprowadzonego w 1776 roku i składającego się z ciemnoniebieskiego kontusza i białego żupana. Kolejne flagi miasta polskie ustanawiały dopiero po odzyskaniu niepodległości; w 1921 roku Bydgoszcz (czerwono-biało-zielona), w 1923 roku Kartuzy (niebiesko-biało-czarna) i w 1926 roku Łowicz (fioletowo-biało-czerwona). Żadna z tych flag nie przetrwała do naszych czasów. Natomiast ustanowione w 1938 roku flagi Chorzowa, Płocka i Warszawy są używane do dziś. W okresie międzywojennym flagi miało i używało kilkadziesiąt miast, które do Polski powróciły dopiero w 1945 roku. Były wśród nich również flagi z herbem.

Dla niektórych z tych miast nowe flagi ustanowiono po II wojnie światowej; w 1948 roku dla Wrocławia, w 1959 roku dla Koszalina, w 1965 roku dla Zielonej Góry. W latach 1946 - 1990 flagi wprowadziło kilkanaście dalszych miast. Wtedy pojawiły się też pierwsze nowe wzory flag, odmienne od wcześniejszych o pasach poziomych lub jednobarwnym płacie z herbem. Lublin i Lubin wprowadziły trójkąt czeski, a Oleśnica podział płata na pas pionowy i dwa poziome. Jednakże dopiero po wprowadzeniu w 1990 roku ustawy o samorządzie terytorialnym ruszył, lawinowo narastający, proces ustanawiania flag miejskich i tworzenia coraz to nowych ich wzorów. Wśród kilkuset flag, ustanowionych w tym okresie, nadal przeważa podział płata na pasy poziome, ale ponad 30 ma podział pionowy, ponad 20 podział skośny, a dalszych 10 płat szachowany lub dzielony w krzyż. Olbrzymią większość z tych flag zaprojektowano własnymi siłami, lecz ponad sto projektowali miejscowi graficy, firmy zajmujące się reklamą i promocją, heraldycy i weksylolodzy. Wśród flag tu pokazanych są flagi projektu Jacka Skorupskiego z Polskiego Towarzystwa Weksylologicznego (Gostynin, Kąty Wrocławskie, Sosnowiec, Tarnobrzeg, Zamość), Alfreda Znamierowskiego z Instytutu Heraldyczno-Weksylologicznego (Kościan, Kutno, Kwidzyn, Nakło nad Notecią, Włodawa, Zalewo), Mariana Czernera (Połczyn Zdrój, Świdwin), Henryka Szulca z Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, Oddział w Lublinie (Świdnik), Jerzego Bąka (Murowana Goślina) i Lecha Tadeusza Karczewskiego (Toruń).

Znaczenie godła i herbu miejskiego jako znaku własnościowo-rozpoznawczego wzrosło gdy jeszcze w średniowieczu zaczęto je umieszczać nie tylko na pieczęciach i chorągwiach, lecz także na pierścieniu i berełku wójta lub burmistrza, na lasce przewodniczącego rady oraz na ozdobnych dzwonkach lub młotkach używanych w czasie posiedzeń rady. Herby wyszywano na szatach heroldów i straży miejskiej, haftowano na płomieniach do fanfar i fartuchach do bębnów. Zdobiono nimi wnętrza i frontony ratuszy, wykuwano w kamieniu na bramach miejskich. Niejednokrotnie herby rzeźbiono na oparciach foteli w sali posiedzeń i na meblach w salonach dostojników miejskich. W XV i XVI wieku herbami ozdabiano też kasetony sufitów, kafle pieców, kominki, zegary, dzbany, puchary i zastawę stołową, używaną w czasie przyjęć w ratuszu.

Zakres użycia herbów miejskich znacznie się poszerzył w czasie ostatnich dwóch stuleci. W XIX wieku herbami miejskimi zaczęto ozdabiać mosty, latarnie uliczne i pokrywy studzienek kanalizacyjnych. W XX wieku miasta zaczęły sobie fundować sztandary. Burmistrzowie i prezydenci coraz większej liczby miast sprawiają sobie łańcuchy, których głównym elementem jest oczywiście herb miasta.

Pod koniec XX wieku na granicy miasta zaczęto stawiać tak zwane witacze czyli duże tablice z nazwą i herbem miasta, czasem z napisami „miasto X wita” lub „Witamy w X”. Takie witacze widzi się w Polsce o wiele częściej niż w innych krajach europejskich. Podziw budzi pomysłowość projektantów i rozmaitość stosowanych materiałów. Są witacze rzeźbione w drewnie i malowane, jak w Bardo, wykute w kamieniu, jak w Ożarowie Mazowieckim, metalowe i emaliowane, jak witacz miasta Hel, wycinane z blachy i malowane, jak w Nidzicy. Na niektórych łączy się metal z ceramiką, kamień z metalem i metal z częściami plastikowymi. Na witaczu Przasnysza obok herbu jest flaga z tkaniny, a na witaczu Puław pod herbem wymalowano miejski banner.

Tak jak w średniowieczu herb lub samo godło jest przede wszystkim na pieczęciach prezydenta miasta lub burmistrza oraz zarządu i rady miasta. Są to w większości pieczęcie stemplowe, ale zdarzają się też odciskane w papierze lub metalizowanej folii. W większości miast herb zdobi też nagłówki papieru listowego, koperty i stemple pocztowe, ozdobne teczki na dokumenty, wizytówki dygnitarzy i radnych, odznaki radnych, medale okolicznościowe, odznaki „zasłużony dla miasta”. Herb miasta jest też na różnych drobnych upominkach, które władze miasta wręczają swym gościom - proporczykach, znaczkach przypinanych do klapy, długopisach, otwieraczach do piwa, scyzorykach i zapalniczkach. Wizerunek herbu umieszcza się zazwyczaj na folderach informacyjnych i promocyjnych. Za zgodą władz miejskich herby mogą być użyte na widokówkach, planach miasta i różnych przedmiotach pamiątkowych. Są też malowane lub naklejane na taborze komunikacji miejskiej - autobusach i tramwajach oraz na taksówkach.

Ponadto władze miejskie używają herbu jako znaku własnościowego na samochodach i odznakach straży miejskiej, serwisach do kawy i zastawie stołowej używanej w czasie przyjęć na ratuszu oraz na różnych sprzętach, będących własnością miasta. Coraz częstsze staje się w ostatnich latach umieszczanie herbu miasta na nowych tabliczkach z nazwami ulic. Co najmniej w jednym mieście herbem miejskich zdobi się też samochodowe tablice rejestracyjne.

Popularyzacji herbu miasta dobrze służą również gazety i periodyki lokalne, które niemal zawsze mają herb w swej winiecie. Dzięki temu ten symbol miasta, naszej małej ojczyzny, utrwala się w świadomości mieszkańców. Dumni mogą być nie tylko mieszkańcy miast o wielowiekowej tradycji, ale także tych nowych, które dzięki mądrej polityce władz miejskich dynamicznie się rozwijają i zapewniają ludności możliwości rozwoju.

ZRÓDŁO: Insygnia, symbole i herby polskie - Alfred Znamierowski, Warszawa 2003

Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
taka-warszawa-3.jpgtaka-warszawa-9.jpga-p-3-97.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
pociagiem_nad_morze_kacik.jpg

... nie tylko od święta

569919bf7f9df39147c695e68d915148.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  0225809057_330.jpg

Rogale marcińskie

rogale_marcinskie_szpar  
Rogal świętomarciński - rogal z nadzieniem z białego maku tradycyjnie przygotowywany w

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2019 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.