Człowiek, który zgadza się ze wszystkimi, nie zasługuje na to, by ktokolwiek się z nim zgadzał.

Winston Churchill
Polska zawsze blisko
Wtorek, 26.09.2017 r.
Imieniny: Justyny i Cypriana


Wró?Strona g?ówna Drukuj

Hybryda Kujawska w herbie województwa łódzkiego

Tomasz Pietras 2009-03-08
h_lodzkie_m.gif(T. Pietras) W związku z reformą administracyjną, heraldyka samorządowa ostatnio bardzo odżyła - na bieżąco powstają nowe herby województw, powiatów i gmin. Jednym z nich jest nowy herb województwa łódzkiego, którego projekt przedstawiono w październiku 1999 r. na forum Sejmiku Wojewódzkiego. Autorem tego projektu był Ryszard Bonisławski – wiceprzewodniczący Komisji Kultury Sejmiku i zarazem prezes Towarzystwa Przyjaciół Łodzi. Po opublikowaniu w prasie lokalnej, projekt ten został przesłany do Komisji Heraldycznej w Warszawie, która dostrzegła błędy w tym herbie i odrzuciła projekt. Obecnie trwają prace nad nowym projektem herbu naszego województwa. Zajmuje się tym dr Marek Adamczewski z Uniwersytetu Łódzkiego. Jednym z jego najważniejszych elementów będzie jednak ten sam motyw heraldyczny tzw. hybryda kujawska (pół lwa i pół orła odwrócone od siebie i połączone plecami pod wspólną koroną). Herb ten jest niezwykle udany pod względem heraldycznym, z czym zgadzają się specjaliści. Stefan Krzysztof Kuczyński, najwybitniejszy ze współczesnych polskich heraldyków, tak go ocenił: „wytwór znakomicie rozumianej sztuki heraldycznej wysokiego lotu”.

Herb ten ma także bardzo długą tradycję historyczną. Po raz pierwszy ta tzw. hybryda kujawska pojawiła się na pieczęciach książąt piastowskich panujących w tej dzielnicy Polski już w 2 połowie XIII w. (pieczęcie Ziemomysła księcia inowrocławskiego z 1268 r. oraz jego braci - Leszka Czarnego, księcia sieradzkiego i krakowsko-sandomierskiego, Kazimierza księcia łęczyckiego oraz Władysława zwanego Łokietkiem, wtedy księcia brzesko-kujawskiego). Był to początkowo znak osobisty książąt, następnie stał się dziedzicznym godłem tej linii Piastów. Używali go w tej roli m.in. królowie zjednoczonej po okresie rozbicia dzielnicowego Polski – wspomniany już Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki, pochodzący właśnie z Kujaw. Przypuszcza się, że motyw lwa pochodzi albo z dawniejszych pieczęci Piastów kujawskich, często przedstawiających scenę walki księcia z lwem, albo od XIII-wiecznego godła Piastów wielkopolskich, orzeł zaś to znak rodowy dynastii piastowskiej, związany szczególnie z dzielnicą małopolską. W pierwszych przedstawieniach tego znaku często układ obu części godła był odwrotny, zdarzało się też pomijanie korony. Około połowy XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego, hybryda stała się herbem terytorialnym dzielnicy kujawskiej (w tej roli wystąpiła po raz pierwszy w istniejącej do dziś dekoracji rzeźbiarskiej kamienicy zwanej Hetmańską przy Rynku krakowskim). Następnie znak ten stał się herbem aż 4 województw przedrozbiorowej Rzeczypospolitej do tej dzielnicy należących: brzesko-kujawskiego, inowrocławskiego, łęczyckiego i sieradzkiego. Chorągwie ziemi łęczyckiej oraz sieradzkiej widzimy, obok innych, podczas uroczystych egzekwiów pogrzebowych po śmierci Kazimierza Wielkiego (1370 r.) opisywanych przez kronikarza Janka z Czarnkowa.

W ciągu XV i XVI w. zaczęto różnicować te łudząco podobne do siebie herby. Podział tarczy, nie stosowany w pierwotnym herbie kujawskim, powstał na linii styku obu zwierząt heraldycznych. Dla odróżnienia herbów, zaczęto stosować odmienne barwy tła i obu części godła. Nasz największy średniowieczny dziejopis – Jan Długosz, wymieniając w swojej kronice chorągwie rycerstwa polskiego użyte w bitwie pod Grunwaldem, opisał i chorągiew ziemi łęczyckiej („pół czarnego orła i pół białego lwa w polu złotym w koronie”) oraz sieradzkiej („pół białego orła w polu czerwonym i pół czerwonego lwa w polu białym”). Barwy herbów tych województw nie były jednak jeszcze wtedy, i przez następne 100 lat, ostatecznie ustabilizowane. Ten sam Długosz w innym dziele – „Klejnotach” podał odmienne kolory obu herbów – czerwoną barwę połulwa i takież tło w części tarczy przeznaczonej dla połuorła w herbie łęczyckim oraz czarną barwę połuorła i białą połulwa w polach odpowiednio złotym oraz czerwonym dla województwa sieradzkiego. Stałe barwy herbów wykształciły się dopiero w XVI w., ale jeszcze i później pojawiały się różne oboczności. Barwy zaproponowane w obecnym projekcie dla województwa łódzkiego odpowiadają herbowi przedrozbiorowego województwa łęczyckiego.

Oba wymienione herby – łęczycki i sieradzki, można było odnaleźć wśród innych polskich herbów ziemskich na pieczęciach majestatycznych królów polskich, w zdobieniach sal poselskiej i senatorskiej Zamku Królewskiego w Warszawie, gdzie obradował parlament dawnej Rzeczypospolitej, w pomieszczeniach trybunału, oficjalnych drukach sejmowych, kronikach, herbarzach oraz na chorągwiach wojskowych. Jedna z takich chorągwi z XVI w. – chorągiew pospolitego ruszenia województwa łęczyckiego, zachowała się do dziś w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Trzeba w tym miejscu wyjaśnić, że terytorium obu województw – łęczyckiego i sieradzkiego, wraz z ziemią wieluńską, w dużym stopniu pokrywa się z obszarem obecnego województwa ze stolicą w Łodzi. Tylko jego stosunkowo niewielkie fragmenty obejmujące powiaty północno-wschodnie z Łowiczem, Rawą Mazowiecką, Skierniewicami i Białą Rawską, były pod względem historycznym związane z Mazowszem, zaś powiat opoczyński – z Małopolską. Fakt ten uzasadnia wybór tego właśnie godła herbowego dla odrestaurowanego dużego województwa łódzkiego. Można jedynie zastanawiać się, dlaczego w projekcie z 1999 r. przyjęto akurat łęczycką wersję herbu. Z pewnością większe prawa do niej ma obecny powiat łęczycki. Zgodnie z zasadami haraldyki, herby nie powinny się powtarzać, więc każda gmina, powiat czy województwo powinny posługiwać się innym znakiem. Województwo łęczyckie było niegdyś znacznie mniejsze od sąsiedniego sieradzkiego, których terytoria w przybliżeniu odpowiadają obecnemu regionowi łódzkiemu. Nie można mówić o herbie łęczycko-sieradzkim, gdyż obie ziemie rozdzieliły się od siebie w XIII w., na długo przed wykształceniem obu herbów z ich odmianami barwnymi.

Wcześniejsze wizerunki herbu kujawskiego nie uwzględniają niestety kolorów, które w polskiej heraldyce miały o wiele mniejsze znaczenie, niż na Zachodzie. Można najwyżej przypuszczać, jak czyni to Stefan Krzysztof Kuczyński, że połuorzeł miał w tym najdawniejszym herbie barwę białą, połulew, naturalną dla niego, barwę złotą, zaś pole, nie podzielone pierwotnie na dwie części, barwę czerwoną. Wydaje się, że ten układ kolorystyczny byłby bardziej do przyjęcia dla herbu nowego województwa łódzkiego. Można także wykorzystać barwy samorządowe Łodzi w kolorystyce samego herbu, a nie tylko chorągwi województwa, jak to proponowano na sesji Sejmiku. Stylizacja heraldyczna godła herbowego we wspomnianym projekcie nawiązuje do epoki piastowskiej i pierwszych napieczętnych wizerunków hybrydy kujawskiej z XIII-XIV w., z pewnymi elementami XVI-wiecznymi. O wiele trafniejsza byłaby wersja XIX-wieczna herbu, ze względu na burzliwy rozwój gospodarczy Łodzi dopiero w tym okresie. Trzeba wspomnieć tu także, że proponowana w projekcie wersja herbu pochodzi z pracy Stefana Krzysztofa Kuczyńskiego pt. „Pieczęcie i herby miasta Łęczycy oraz ziemi łęczyckiej” wydanej przez Towarzystwo Naukowe Płockie, oddział w Łęczycy, w 1985 r. Rysunek herbu na skrzydełkach okładki wykonał Zbigniew Kwiatkiewicz z Warszawy. Nie wiem, jak w tym przypadku przedstawia się sprawa praw autorskich do tego projektu.

W okresie międzywojennym województwo łódzkie nie doczekało się własnego herbu. Pojawił się co prawda w grudniu 1928 r. projekt takiego herbu, nie został jednak oficjalnie zatwierdzony. Różnił się on bardzo od obecnego. W jednej, czwórdzielnej tarczy, łączył bowiem aż 4 historyczne herby – dawnych województw łęczyckiego, sieradzkiego, ziemi wieluńskiej i województwa kaliskiego. Wielkopolska część herbu symbolizowała jego zachodnie powiaty, gdyż jego obszar do reformy 1938 r. różnił się nieco od współczesnego. Pomysł ten nie był wcale nowy – powtarzał w części układ herbu dawnej guberni mazowieckiej z czasów Królestwa Kongresowego (sprzed 1844 r.). Łączenie w jednej podzielonej tarczy kilku elementów heraldycznych było zgodne z obowiązującymi przed wojną zasadami heraldycznymi. Obecnie raczej się od tego odchodzi, uważając złożone tarcze herbowe za zwyczaj typowy dla heraldyki zachodnioeuropejskiej (np. niemieckiej), obcy jednak dawnej polskiej heraldyce ziemskiej. Nie bez znaczenia są tu i względy praktyczne – herb z jednym znakiem heraldycznym jest o wiele bardziej czytelny, dzięki czemu może lepiej spełniać swe funkcje. Mimo powracania do tego projektu w latach następnych, nie zdążono zatwierdzić go przed wybuchem wojny.

Powojenne województwo łódzkie długo nie posiadało oficjalnego herbu. Jako jego symbolu używano zwykle błędnie Łódki – herbu miasta będącego siedzibą władz wojewódzkich. Półoficjalnie funkcjonował jednak przed reformą administracyjną 1975 r., która okroiła dawne województwo do obszaru samej aglomeracji łódzkiej, także inny znak ziemi łódzkiej w postaci znanej nam już hybrydy kujawskiej, pozbawionej jednak, podobnie jak ówczesny Orzeł Biały, korony. Barwy tego herbu odpowiadały tym uważanym przez Kuczyńskiego za pierwotne dla herbu księstwa łęczycko-sieradzkiego przed jego podziałem, zaś kształtem godła nawiązywał on do pierwszych znanych wizerunków połuorła-połulwa na pieczęciach książąt kujawskich. W chwili obecnej znak ten, ponownie udostojniony koroną, zapewne wkrótce triumfalnie powróci. Stanowi on dobre ogniwo wiążące nasze województwo „ze stolicą bez antenatów” z historyczną tradycją ziem, które ono obecnie obejmuje.

Już po napisaniu pierwotnej wersji tego artykułu opracowano i przyjęto ostatecznie nowy herb województwa łódzkiego. Na XLIV sesji Sejmiku Województwa Łódzkiego w dniu 25 czerwca 2002 r. radni jednomyślnie podjęli uchwałę o ustanowieniu herbu i pochodnych herbu (flaga urzędowa, flaga, pieczęć oraz laska przewodniczącego sejmiku województwa i łańcuchy marszałka województwa i przewodniczącego sejmiku województwa). Ich autorem jest dr Marek Adamczewski z Uniwersytetu Łódzkiego, jeden z najwybitniejszych łódzkich heraldyków. Projekt ten nawiązuje do historycznej przynależności ziem składowych naszego województwa. W ciekawym układzie heraldycznym (pasy barwne zamiast podziału tarczy) przedstawia aż 2 hybrydy kujawskie w odmianach barwnych nawiązujących do dawnych herbów województw sieradzkiego (czarny połuorzeł) i łęczyckiego (biały połuorzeł) oraz dodatkowo w dolnej części tarczy czarnego nieukoronowanego orła z literą R na piersi (XVI-wieczne godło ziemi rawskiej na Mazowszu, w znacznej części należącej dziś do województwa łódzkiego). Żółto-czerwone barwy pasów (wzięte z herbu miejskiego Łodzi) oraz nowoczesna, XX-wieczna stylizacja zwierząt heraldycznych (najbardziej zbliżona do wzoru Orła Białego z 1927 r.) wskazują na czas powstania województwa łódzkiego (1919 r.), przemysłowy charakter regionu oraz obecną rolę miasta Łodzi.

Tomasz Pietras, Łódź



Od redakcji: Niniejszy tekst został napisany wcześniej jednak publikujemy go ze względu na naukowy i edukacyjny charakter.
Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
a-p-01.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
zbic_szybe_330.jpg

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

RADIO MAGIAN

czytajac1.jpg
radio_magian_330.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  fontanna2.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

LICZY SIĘ KAŻDY DAR SERCA

marta_1_330_edyt.jpg
  Redakcja Albumu Polskiego zwraca się do wszystkich czytelników przyjaciół i ludzi dobrej woli z apelem o wsparcie dla Marty Smolińskiej wnuczki naszych przyjaciół.   Jeśli rozliczając swój PIT macie zamiar...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2017 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.