Sobota, 23.06.2018 r. Imieniny: Wandy i Zenona
畝den dzie nie jest d逝gi dla cz這wieka czynnego

Seneka M這dszy
Polska zawsze blisko
Wr?Strona g?闚na Drukuj

Kuriozum Heraldyczne

Norbert Wac豉wczyk 2011-10-25
rozmaitosci1.jpg

norbert_waclawczyk_70.jpgHeraldyka polska jako jedna z nielicznych w Europie nie posiada dostatecznie skodyfikowanej terminologii s這wnika heraldycznego ani uregulowanego opisu herbu czyli blazonowania. Po鈔鏚 rodzimych okre郵e heraldycznych u篡wanych w przer騜nych publikacja, co prawda sporadycznie (ze wzgl璠u na rzadko嗆 takiej figury w polskich herbach) na najwi瘯sz uwag zas逝guje figura heraldyczna przypominaj帷a liter Y. Symbol ten w kr璕u zaszczytnych figur heraldycznych wyst瘼uje zar闚no jako ci璚ie pola tarczy herbowej oraz jako p豉ska figura geometryczna zamkni皻a, powiedzmy ,,pogrubionej litery Y,, dotykaj帷ej kraw璠zi tarczy.

Figury zaszczytne s to wszelkie figury powsta貫 z podzia逝 tarczy herbowej, si璕aj帷e jej brzeg闚. Nazwa figury zaszczytne jest nazw polsk ustalona na podstawie okre郵e stosowanych w heraldyce zachodniej. Wielu heraldyk闚 amator闚 i nie tylko, zadaje sobie pytanie sk康 wzi窸o si okre郵enie zaszczytna figura heraldyczna. Niekt鏎zy wywodz j od staropolskiego s這wa szczyt (tarcza lub wierzcho貫k) a wi璚 na samej tarczy lub na szczycie hierarchii heraldycznej i nie powinna by kojarzona z obecnym znaczeniem s這wa zaszczyt. Inni twierdz jednak 瞠 termin zaszczytna figura heraldyczna zosta豉 zaadoptowana od niemieckiego okre郵enia Ehrenfigur. S這wo Ehre oznacza zaszczyt. Jako 瞠 wiedza i tradycja heraldyczna przesz豉 do Polski przez 奸御k z Niemiec mo積a przyj望 瞠 to jest okre郵enie zapo篡czone z heraldyki niemieckiej podobnie jak wiele innych okre郵e.

Wr鵵my jednak do opisania wspomnianego symbolu litery Y , jakiego u篡wa si w terminologii polskiej. Po鈔鏚 rodzimych okre郵e heraldycznych u篡wanych w przer騜nych publikacja, co prawda sporadycznie, na najwi瘯sz uwag zas逝guje figura heraldyczna przypominaj帷a liter Y. Symbol ten w kr璕u zaszczytnych figur heraldycznych wyst瘼uje zar闚no jako ci璚ie pola tarczy herbowej oraz jako p豉ska figura geometryczna zamkni皻a, z這穎na w polu tarczy herbowej, powiedzmy ,,pogrubion litera Y.,, Figury zaszczytne s to wszelkie figury powsta貫 z podzia逝 tarczy herbowej, si璕aj帷e jej brzeg闚. Wr鵵my jednak do opisania wspomnianego symbolu litery Y , jakiego u篡wa si w terminologii polskiej. Znamy co najmniej trzy okre郵enia przypisywane na przestrzeni wiek闚 przez polskich heraldyk闚 tej figurze heraldycznej. S to rostr鎩, roztok, rosochacz a tak瞠 w stosunku do lu幡ych figur heraldycznych, krzy 這trowski lub krzy wid這wy. Na wst瘼ie pragn napomkn望 瞠 w niekt鏎ych terminologiach heraldyki zachodnioeuropejskiej ci璚ie tarczy herbowej jak i figura heraldyczna powsta豉 w skutek ci璚ia mog posiada r騜ne z nazwy okre郵enia. I tak w niemieckiej terminologii figura podstawowa Y nazwana jest Deichsel a na opak znana jako G鞿el. Odnosi si to zar闚no do ciecia tarczy jak te do figury powsta貫j na wz鏎 zastosowanego ci璚ia. Z najstarszych i najbardziej znanych polskich 廝鏚e literackich zajmuj帷ych si tym tematem, gdzie wymienia si t figur, jest opracowanie Joachima Lelewela ,,Polska Dzieje i Rzeczy Jej,, tom IV dzia O Heraldice . Na stronie 248 Lelewel okre郵i tak figur jako roztr鎩 franc.( le parlie). Prawdopodobnie nazwa ta znana by豉 ju w tamtych czasach innym heraldykom polskim w przyj皻ej formie okre郵aj帷ej taki a nie inny znak graficzny i zosta豉 uznana adekwatnie do znaczenia jakim sob przedstawia豉. S這wo roztr鎩 w j瞛yku staropolskim oznacza這 i oznacza do dzisiaj rozdzia na trzy cz窷ci. Tak wi璚 symbol ten rozdzielaj帷y w pierwszym rz璠zie pole tarczy na trzy cz窷ci jest jak najbardziej trafnym okre郵eniem. Tak te Lelewel potraktowa t figur heraldyczn, okre郵on s這wem francuskim le parlie. Nic wi璚 nie sta這 ju na drodze do przyj璚ie tej nazwy jako polskiego okre郵enia na t w豉郾ie figur. Jednak瞠 w najnowszych czasach w zwi您ku z pr鏏ami stworzenia nowoczesnej polskiej terminologii heraldycznej postanowiono wprowadzi do j瞛yka heraldycznego inny termin, a mianowicie okre郵enie roztok.

Pomys這dawc kodyfikacji tej figury z zastosowaniem s這wa roztr鎩 by Adam Haymowski notabene patron nagrody heraldycznej powo豉nej przez Polskie Towarzystwo Heraldyczne. W roku 2005 w opracowaniu ,,Materia造 do biografii, genealogii i heraldyki polskiej,, Tom X wydanej przez wydawnictwo DIG. opublikowano zbi鏎 materia堯w autorstwa tego szanowanego heraldyka zatytu這wany ,,Ma造 s這wnik heraldyczny czyli blazonowanie po polsku,,. Na stronie 183 przedstawiono podzia tarczy w roztok i w roztok na opak, a w nawi您aniu do tego podzia逝 na stronie 186 przedstawiono figury heraldyczne roztok i roztok na opak. Mimo tego mo積a zada sobie pytanie dlaczego autor zrezygnowa z ustalonego ju wcze郾iej okre郵enia roztr鎩 kt鏎y to termin zaj掖 ju poczesne miejsce w terminologii polskiego j瞛yka heraldycznego XIX wieku. Uznaj帷 jednak i w niekt鏎ych przypadkach istnieje konieczno嗆 zast徙ienia starych nieadekwatnych zwrot闚 nowszymi okre郵eniami nale篡 przyj望 t zmian jako niezb璠n. Mo積a przypuszcza ze znaczenie tego s這wa zdewaluowa這 si gdy w nowoczesnym j瞛yku polskim s這wo roztr鎩 oznacza zaburzenia np. 穎陰dka. Tak wi璚 przypuszczalnie to niezbyt apetyczne skojarzenie wp造n窸o na zast徙ienia tego okre郵enia s這wem roztok. Przedstawione powy瞠j rozwi您ania poparte zreszt autorytetem 酥. Profesora Stefana K. Kuczy雟kiego notabene d逝goletniego przewodnicz帷ego Polskiego Towarzystwa Heraldycznego kt鏎y materia造 te przygotowa do druku, mog這 by pozosta ju na sta貫 w zasobie polskiego s這wnika heraldycznego. Jednak nic z tego. Mimo uhonorowania pana Adama Haymowskiego jako uznanego heraldyka, poprzez powo豉nie do 篡cia nagrody jego imienia przy Polskim Towarzystwie Heraldycznym nie uszanowano jego nowatorskich osi庵ni耩 gdy w ostatnich latach w nazwaniu tej figury dokonano jeszcze jednej zmiany. Wprowadzono okre郵enie ,,rosocha lub rosochacz,, Wprawdzie wszystkie uprzednio wymienione nazwy kursowa造 przez lata w polskim nazewnictwie heraldycznym jednak przez d逝gi czas nie zdo豉no ustali wsp鏊nego rozwi您ania. Nazw w postaci rosochacz rozpropagowa jako jeden z pierwszych Andrzej Kulikowski w swoim opracowaniu ksi捫kowym Wielki Herbarz Rod闚 Polskich gdzie na stronie 87 w podzia豉ch tarczy herbowej okre郵i taki podzia jako podzia w rosoche, a na stronie 90 tak figur heraldyczn nazwa jako rosochacz. Tak瞠 Ryszard Tadeusz Komorowski, prawdopodobnie opieraj帷 si na ustaleniu poprzednika, w wydanej w 2007 roku ksi捫ce, Ilustrowany Przewodnik Heraldyczny stosuje te same okre郵enia podobnie zreszt jak Alfred Znamierowski w ksi捫ce Wielka Ksi璕a Heraldyki. Nasuwa si jednak znowu pytanie co wp造n窸o na decyzje przyj璚ia tej nazwy jako obowi您uj帷ej, mimo 瞠 funkcjonowa造 ju nazwy roztr鎩 i roztok.

I oto odkrycie, s這wo rosochacz, okre郵enie nawi您uje do przedmiotu okre郵onej z wygl康u strza造, tak zwanej rozdartej, (rosochacz my郵iwski) kt鏎a w miejscu gdzie umieszczony jest zazwyczaj grot zosta豉 rozpo這wiona przypominaj帷 tym samym liter Y. Przedmiot ten wyst瘼uje jako osobna pospolita figura heraldyczna w god豉ch herb闚 szlacheckich. Ciekaw rzecz s przes豉nki jakimi kierowali si wy瞠j wymienieniu autorzy preferuj帷 t trzeci nazw kt鏎a reprezentuje w samej rzeczy trzy r騜ne znaczenia ( ci璚ie pola tarczy herbowej, zaszczytn figur heraldyczn oraz pospolita figur heraldyczn) Wed逝g mnie nie ma to wiele wsp鏊nego z pr鏏 kodyfikacji polskiego blazonuj a jedynie z pewna niesubordynacja heraldyczn. Ciekawi mnie jednak punktu widzenia znawc闚 historii j瞛yka polskiego co do zastosowanie s這wa (okre郵enia) rosochacz. Czy mo積a w spos鏏 konformistyczny wybra z tych trzech wyraz闚 ten kt鏎y odpowiada b璠zie nie tylko potrzebom chwili ale przede wszystkim realiom historycznym i heraldycznym.. Czy jednak nazwanie podzia逝 tarczy w rosoch a figur jako rosochacz powinno mie zastosowane skoro ten sam wyraz okre郵a r闚nie inny podobny przedmiot jakim jest strza豉 rozdarta. Bo przecie r闚nie dobrze taki podzia tarczy nazwa mo積a rozga喚 od rozga喚zienia, rozjazd od rozjazdu, rozch鏚 od rozchodzenia si, rozdzia od rozdzielania, rozszczep od rozszczepiania, rozwidlenie od rozwidlenia, w wid造 od wide.

Wychodz帷 z za這瞠nia 瞠 jest to ostateczna zmiana w nazwie tej figury heraldycznej a nie kolejne propozycje, mo積a w ko鎍u przyj望 prawem wi瘯szo軼i 瞠 okre郵enie rosochacz uzyska ostateczny status polskiego okre郵enia heraldycznego. My郵 jednak 瞠 mamy do czynienia z po這wicznym sukcesem, gdy heraldyce potrzebne jest kompleksowe ustalenie polskiego s這wnictwa heraldycznego gdy odnajdujemy tam wiele innych okre郵e kt鏎e wymagaj uzgodnienia i kodyfikacji.

Innym przyk豉dem braku konsekwencji w wprowadzaniu kodyfikowanej terminologii heraldycznej jest uporczywe stosowanie okre郵enia s這wa b喚kit jako podstawowej barwy heraldycznej. Wprawdzie okre郵enie to stosuje si we wszystkich starych 廝鏚豉ch heraldycznych jednak瞠 s這wo to nie wytrzymuje pr鏏y czasu. Zapo篡czone od francuskiego s這wa lazur ustali這 si jako ..b喚kit,, mimo 瞠 nowoczesna heraldyka jako barw podstawow traktuje barw niebiesk. Czy nie jest to jeszcze jeden przejaw podkre郵enia wy窺zo軼i stanu szlacheckiego pokutuj帷e od setek lat, gdzie typowe okre郵enie ,,b喚kitna krew,, zawa篡這 na tak uporczywym d捫eniu do utrzymania tego terminu heraldycznego. Podobnie zreszt jak pogardliwe okre郵enie dla herb闚 mieszcza雟kich zwanych gmerkami. Niekonsekwencja lub niewiedza heraldyczna w zastosowaniu uznanych mi璠zynarodowych podstawowych barw heraldycznych przejawia si r闚nie w opisie god豉 narodowego gdzie orze srebrny w czerwonym polu okre郵ony jest jako orze bia造 w czerwonym polu. Wprawdzie w ostatnich latach pod presj publicznej dyskusji w kr璕u historyk闚 polskich jak te zainteresowania ze strony zagranicznych heraldyk闚 wypracowano kompromis uznaj帷 瞠 polski orze bia造 jest nazw god豉 a prawid這wy opis heraldyczny to srebrny orze w czerwonym polu. Tak瞠 barwy narodowe zwane bia這 czerwonymi w interpretacji niekt鏎ych heraldyk闚 wymagaj sprostowania gdy weksylologia w swym podstawowym funkcjonowaniu oparta jest na heraldyce, gdzie istnieje barwa podstawowa srebrna (metal).

Mimo ewidentnych uchybie w tej kwestii daje si s造sze opinie ludzi odpowiedzialnych za badania i prawid這wy rozw鎩 polskiej heraldyki, 瞠 polska heraldyka jest wystarczaj帷o rozwini皻a na polu s這wnictwa heraldycznego. Jest tak瞠 mo磧iwe swobodne i bez 瞠nady opisanie ka盥ego dowolnego herbu. Powy窺zy przyk豉d zaprzecza jednak tej tezie.

Czy rzeczywi軼ie nie ma potrzeby zajmowania si kodyfikacja polskiego s這wnictwa heraldycznego. 妃iem twierdzi co wr璚z przeciwnego. Stosuj帷 dotychczasow terminologie mo積a jedynie i to tylko w ograniczony spos鏏 pokusi si o opis starych herb闚 historycznych szczeg鏊nie szlacheckich lub nowych herb闚 samorz康owych kt鏎e zreszt w swej d捫no軼i w nawi您ywaniu do historycznych znak闚 herb闚 szlacheckich tylko w ograniczonym stopniu nawi您uj z nowoczesnej heraldyk europejskiej. Jestem pewien 瞠 wiele trudno軼i polskiemu heraldykowi sprawi dokonanie opisu herbu nie tylko z這穎nego powsta貫go wed逝g uznanych zasad heraldycznych ale r闚nie nowych prostych herb闚 samorz康owych.

lod_lodzkie_woj_420

Przyk豉dem takim jest herb wojew鏚ztwa 堯dzkiego
Taki oto blazon zastosowano dla opisu herbu wojew鏚ztwa 堯dzkiego.

,,Tarcza tr鎩dzielna w s逝p. W polu pierwszym z這tym od g這wicy umieszczony jest po逝lew czerwony, w polu drugim czerwonym od g這wicy zwr鏂one ku sobie: po逝orze srebrny i po逝orze czarny, od podstawy - orze czarny niekoronowany z majusku這w z這t liter R na piersi, w polu trzecim z這tym od g這wicy: po逝lew czerwony. Na g這wy hybryd heraldycznych na這穎ne s z這te korony. Szpony i dzioby or堯w z這te, j瞛yki lw闚 czerwone,,.

Ju pierwsze s這wa tego opisu wskazuj na brak adekwatnego terminu heraldycznego dla tego ,,podzia逝, poniewa tarcza ta nie jest tarcz tr鎩dzieln w s逝p a jedynie tarcz o dw鏂h flankach.

Przypuszczalnie autor (lub osoba umieszczaj帷a grafik tego herbu w internecie) ze wzgl璠u na niemo積o嗆 wkomponowania graficznego dw鏂h po逝or堯w umieszczonych na liniach ci璚ia w obr瑿ie drugiego pola, potrzebuj帷 wi璚ej miejsca dokona豉 rozszerzenia pola 鈔odkowego tarczy, tutaj nazwanej tarcz ,, tr鎩dzieln,,.

Tracza tr鎩dzielna ma wszystkie trzy pola r闚ne tak wi璚 ten tw鏎 nie mo積a okre郵i jako tarcz tr鎩dzieln w s逝p a jedynie jako tarcz czerwon o dw鏂h z這tych flankach.
Dokonuj帷 podzia tarczy dwukrotnie w s逝p a co za tym idzie powstanie tarczy ,,tr鎩dzielnej,, mo積a r闚nie interpretowa zale積ie od zastosowanych barw jako np. W z這tej tarczy czerwony s逝p.

Jest to nast瘼ny przyk豉d wskazuj帷y na potrzeb kodyfikacji polskiego blazonu. Tak wi璚 wed逝g logiki opisu herbu pocz徠ek blazonu powinien brzmie: ,,W tarczy czerwonej pomi璠zy dwiema z這tymi flanki.

Poniewa zmieni si spos鏏 podzia逝 tarczy tak瞠 zmianie ulega kolejno嗆 opisu nast瘼nych figur heraldycznych jakimi s: orze czarny, oraz po逝orze i po逝lew Dlatego te w drugiej kolejno軼i nale篡 zaj望 si centraln figur na tarczy jak jest orze czarny niekoronowany z majusku這w z這t liter R na piersi. Wa積e jest okre郵enie jego umiejscowienia w polu czerwonej tarczy.

….. orze czarny niekoronowany z majusku這w z這t liter R na piersi z這穎ny w pozycji podstawy…….

W dalszej cz窷ci autor usi逝je umiejscowi nastepne figury heraldyczne: ,,w polu pierwszym z這tym od g這wicy umieszczony jest po逝lew czerwony, w polu drugim czerwonym od g這wicy zwr鏂one ku sobie: po逝orze srebrny i po逝orze czarny.,,

Trafne okre郵enie obszaru na tarczy herbowej gdzie umieszcza si mniejsze figury heraldyczne jest jednym z wa積iejszych krok闚 w opisie herb闚 z這穎nych. Rozwi您aniem tego problemu b璠zie okre郵enie tych obszar闚 na podstawie tak zwanego wzorcowego podzia逝 tarczy herbowej na dziewi耩 p鏊 gdzie w zale積o軼i od rozmiar闚 i ilo軼i figur obszary te mo積a u軼i郵a nadaj帷 im odpowiednie nazwy adekwatnie do ich funkcji w podziale tarczy.

Dalsze kroki w opisu figur znajduj帷ych si na tarczy herbowej nale篡 rozpocz望 od pola heraldycznie ,, prawego,, tak wi璚 stosuj帷 okre郵enie obszaru oraz spos鏏 opisu dw鏂h ,,po逝postaci,, musimy okre郵i ich pozycj w tarczy i spos鏏 ich umieszczenie w stosunku do siebie. Poniewa ,,po逝postacie,, nie posiadaj barw zmiennych tarczy i figury heraldycznej jak jest flanka, tak瞠 tutaj nale篡 zachowa staranno嗆 w opisie ich barw.
W prawej g鏎nej cz窷ci kt鏎 wed逝g przyj皻ego schematu obszar闚 tarczy nazwiemy obszarem 獞iertni, (na tej powierzchni z這穎no,, po逝figury,,) umieszczono na linii ci璚ia czerwonego po逝lwa i srebrnego po逝or豉, mo瞠my dokona dalszego opisu :

…..w obszarze prawej g鏎nej 獞iertni na linii ci璚ia flanki, z prawa po逝lew czerwony z lewa po逝orze srebrny wsp鏊nie ukoronowani z這t koron……..
Tak wi璚 dalsza cz窷 blazonu mo瞠 brzmie nast瘼uj帷o :
W tarczy czerwonej pomi璠zy dwiema z這tymi flankami, orze czarny niekoronowany z majusku這w z這t liter R na piersi z這穎ny w pozycji podstawy. W obszarze prawej g鏎nej 獞iertni na linii ci璚ia prawej flanki, z prawa po逝lew czerwony z lewa po逝orze srebrny wsp鏊nie ukoronowani z這t koron …….

Dalej dokonujemy opisu lewej g鏎nej cz窷ci tarczy herbowej umiejscawiaj帷 ,,po逝figury ,, po逝or豉 i po逝lwa na odpowiednim obszarze. Tak wi璚 w obszarze lewej g鏎nej 獞iertni na linii ci璚ia lewej flanki z prawa po逝orze czarny z lewa po逝lew czerwony wsp鏊nie ukoronowani z這t koron. Poniewa uzbrojenie tych figur heraldycznych faktycznie nie jest wyeksponowane na podanej grafice pomini皻e zostanie bez komentarza.

Tak wi璚 ko鎍owy blazon herbu wojew鏚ztwa 堯dzkiego mo瞠 zosta przedstawiony nast瘼uj帷o: W tarczy czerwonej pomi璠zy dwiema z這tymi flanki, orze czarny niekoronowany z majusku這w z這t liter R na piersi z這穎ny w pozycji podstawy. W obszarze prawej g鏎nej 獞iertni na linii ci璚ia prawej flanki, z prawa po逝lew czerwony z lewa po逝orze srebrny wsp鏊nie ukoronowani z這t koron, w obszarze lewej g鏎nej 獞iertni na linii ci璚ia lewej flanki z prawa po逝orze czarny z lewa po逝lew czerwony wsp鏊nie ukoronowani z這t koron.

Powy窺ze przyk豉dy maj za zadanie pobudzenia do fachowej dyskusji.

Zapraszam wszystkich sympatyk闚 heraldyki do wsp鏊nego dzie豉 kodyfikacji polskiej terminologii oraz tworzenia nowoczesnego j瞛yka blazonu.

Przyjmiemy ka盥 oferte wsp馧pracy, kontakt: info@novaheraldia.net
Wr鵵
G鏎a Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
wawa-1_800.jpgwawa-2_800.jpgwawa-3_800.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
pociagiem_nad_morze_kacik.jpg

... nie tylko od 鈍i皻a

569919bf7f9df39147c695e68d915148.jpg

Gi篡cki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  0225809057_330.jpg

Rogale marci雟kie

rogale_marcinskie_szpar  
Rogal 鈍i皻omarci雟ki - rogal z nadzieniem z bia貫go maku tradycyjnie przygotowywany w

www.Gi篡cko-L飆zen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

A TO POLSKA Wx吉IE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2018 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrze穎ne.