Jeżeli geniusz ludzki jest w stanie wymyślić maszyny, które zastąpią ludzi w pracy to jest też w stanie znaleźć dla tych ludzi pracę.

John Kennedy
Polska zawsze blisko
Czwartek, 27.07.2017 r.
Imieniny: Julii i Natalii


Wró?Strona g?ówna Drukuj

POLSKIE LASY: z "Instrukcyi dla Korpusu Leśnego..."

Leszek S. Pręcikowski 2009-03-20
precikowski_70.jpg(L.S.Pręcikowski) ORGANIZACJA LEŚNICTWA W KRÓLESTWIE POLSKIM (KONGRESOWYM) W ŚWIETLE „Instrukcyi dla Korpusu Leśnego Królestwa Polskiego” z dn. 23 grudnia 1823r.

Organizację administracji leśnej, obowiązki i zakres odpowiedzialności dla poszczególnych stanowisk – określała „Instrukcya dla Korpusu Leśnego Królestwa Polskiego” z dn. 23 grudnia 1823 roku (uzupełniona później tzw. instrukcją dodatkową dotyczącą lasów urządzonych z dn. 12.II.1825r.).

W myśl tych dokumentów struktura terenowa lasów rządowych działała w oparciu o niżej przedstawiony schemat:

schemat 1.jpg

Szczegółowy zakres obowiązków administracji lasów państwowych, został w myśl owej instrukcji uregulowany następująco:

1. Dyrektor jeneralny sprawował ster całą gospodarką leśną rządową, był on obowiązany do ścisłej kontroli pracy i wyników gospodarczych podległej mu administracji leśnej. w tym celu był obowiązany do corocznego objazdu lasów jednego województwa (którą to czynność wykonywał w towarzystwie nadleśnego naczelnego): „W zamiarze zapewnienia skutku urządzeń i dopilnowania, iżby wszyscy Urzędnicy leśni od naywyższego do nayniższego obowiązków swych dopełniali z dokładnością, Dyrektor Jeneralny zwiedzi osobiście ósmą część Leśnictw rządowych tak, ażeby w ośmiu latach wszystkie zrewidowane zostały. Przy tem zwiedzaniu przytomnym bydź powinien Nadleśny Naczelny i Nadleśny Jeneralny [właściwego województwa] lub iego zastępca”. Do obowiązków dyrektora jeneralnego należało również nadzorowanie działalności Szkoły Szczególnej Leśnictwa (był jej wykładowcą i prezesem Rady Szkolnej). Zasiadał w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, gdzie reprezentował interesy leśnictwa. Decydował o sposobie urządzenia gospodarstwa leśnego.

2. Nadleśny naczelny – służył pomocą dyrektorowi jeneralnemu w kierowaniu administracją leśną. Wspólnie z nim dokonywał corocznej lustracji lasów, ponadto zobowiązany był do samodzielnego objazdu dwu województw rocznie: „obowiązany iest zwiedzić co rok (...) czwartą część Leśnictw rządowych (...) tak żeby w czterech latach wszystkie zrewidowane zostały (...) szczególnie dla rewidowania gospodarstwa technicznego i kierowania takowym”. Zasiadał w Radzie Szkolnej Szkoły Szczególnej Leśnictwa i był zobowiązany prowadzić w niej kursy teoretyczne. Winien był wreszcie prowadzić niezbędne prace biurowe w Wydziale Lasów. Dyrektor jeneralny wraz z nadleśnym naczelnym i pozostałą kadrą Wydziału Lasów zaliczani byli do pionu tzw. „urzędników sterujących”. Mianowanie i odwołanie ich leżało w kompetencjach namiestnika królewskiego, a zakres obowiązków i przywilejów regulowała „Organizacya Dyrekcyi Jeneralney Dóbr i Lasów rządowych” z dn. 25 czerwca 1818 roku.

3. Nadleśni jeneralni – pełnili tzw. „zwierzchni dozór w województwach”, gdzie do pomocy w wypełnianiu obowiązków biurowych mieli przydanych asesorów nadleśnych. W ich ręku skupiona została pełnia władzy nad powierzonymi im leśnictwami: a więc czynności gospodarcze (hodowla i eksploatacja lasu) oraz zarządzanie nimi: „Jednym z głównieiszych obowiązków Nadleśnego Jeneralnego będzie: mieć dozór nad gospodarstwem, w leśnictwach mu powierzonych”. Było to wyrazem nadmiernej centralizacji ówczesnego gospodarstwa leśnego, gdzie właściwy gospodarz lasu w swoim leśnictwie – nadleśniczy, został zepchnięty do roli administratora i posłusznego wykonawcy zarządzeń województwa oraz centrali w Warszawie. Funkcjonowanie rządowego gospodarstwa leśnego opierało się bowiem w zasadzie na następującym schemacie:

schemat2.jpg

Było to zjawisko dalece niekorzystne i sprawne funkcjonowanie gospodarki leśnej w tych warunkach było przede wszystkim zasługą bardzo dobrze przygotowanej i energicznej kadry leśnej. Do kompetencji nadleśnych jeneralnych należały bowiem nawet tak szczegółowe czynności, jak tyczenie linii podziału gospodrczego lasu: „Linie proste oddzielaiące ręb nowy od reszty lasu, przeprowadzać powinni Nadleśni Jeneralni zabiianiem niskich kołków, tak, ażeby ie nadleśniczy mógł następnie rozróżnić (...)”. Jednym z podstawowych obowiązków nadleśnego jeneralnego było dokonanie objazdu podległych mu leśnictw, w toku których dokonywał on szeregu czynności gospodarczych oraz kontrolował funkcjonowanie służby leśnej: „Nadleśny Jeneralny (...) obieżdża dwa razy do roku lasy swoiego Woiewództwa; na wiosnę dla przygotowania etatu na rok następuiący kalendarzowy, w jesieni dla rewizyi uskutecznionego gospodarstwa”. Lustracje owe dzieliły się na periodyczne (2 razy do roku – wiosną i jesienią) oraz nadzwyczajne. Celem objazdu wiosennego było: naznaczenie rębów i zabezpieczenie gospodarstwa w oddziałach wysokopiennych, naznaczenie porębów w oddziałach niskopiennych, lustracja zeszłoletnich zrębów, dozór aktualnych prac zrębowych, kontrola granic oraz gospodarki finansowej leśnictw; natomiast w toku objazdu jesiennego nadleśny jeneralny dokonywał przeglądu bieżących cięć, kontroli finansowej i kontroli archiwum oraz stanu sprzętu i budynków danego leśnictwa. Czynności te wykonywał w towarzystwie leśniczego lub innych upoważnionych pracowników kontrolowanego leśnictwa. Nadleśni jeneralni – stanowili grupę tzw. „urzędników zwierzchniego dozoru”, byli mianowani i odwoływani przez namiestnika królewskiego, a ze swej działalności rozliczali się przed Dyrektorem jeneralnym lasów oraz prezesem komisji wojewódzkiej.

4. Asesorowie nadleśni oraz sekretarze leśni – stanowili „niższy personel zwierzchniego dozoru”, mianowany przez Komisję Rządową Przychodów i Skarbu. Powoływano ich w województwach o szczególnie dużym zakresie obowiązków, wynikającym z rozległości tamtejszego gospodarstwa leśnego. Służyli oni pomocą nadleśnemu jeneralnemu w pracach biurowych, a szczególnie: w nadzorowaniu archiwum, kontroli rachunkowości (dochody i wydatki leśnictw), kontroli wydatku drewna w leśnictwach itp.

5. Nadleśniczowie – byli pierwszą grupą urzędników zaliczanych do administracji terenowej. Formalnie byli „gospodarzami” powierzonego im terenu: „Nadleśniczy iest właściwie gospodarzem swego Leśnictwa. Powinien takowe przynaymniey raz w miesiąc zupełnie obieżdżać, cięcia roczne szacować, uskuteczniania owych doglądać, uprawy nadzwyczaine zakładać, licytacye na sprzedarz drzewa odbywać i w ogólności dopełniać sprzedaż wszelkich płodów leśnych (...)”. faktycznie jednak, wobec nadmiernie rozbudowanych kompetencji nadleśnych jeneralnych, rola nadleśniczych sprowadzała się do administrowania swoim leśnictwem – co bardzo wyraźnie formułował jeden z zapisów „Instrukcji Korpusu Leśnego” regulujących zakres obowiązków nadleśniczego: „Nadleśniczy (...) iest to Urzędnik administruiący idenem leśnictwem (...)”.

6. Podleśniczowie sprawowali pieczę nad powierzoną im strażą spełniając czynności kontrolne: „Podleśny powinien tak często straż swoią obieżdżać, aby przynaymniey raz w tydzień każdy obręb był przez niego zrewidowany”.
Nadleśniczowie i podleśni byli mianowani i uwalniani ze służby przez Komisję Rządową Przychodów i Skarbu na wniosek komisji wojewódzkiej.

7. Strażnicy (wyróżniający się strzelcy) oraz strzelcy leśni mieli strzec całości granic leśnictwa: „Staż dopełniaią Strażnicy obowiązani obchodzić bezustannie poruczone im Obręby i przestrzegać defraudacyów i szkód wszelkiego rodzaiu (...)”. Byli oni mianowani i uwalniani przez Komisje Wojewódzkie na wniosek urzędów leśnych.

schemat3.jpg

schemat4.jpg

– Struktura Lasów Rządowych (Królewskiego Korpusu Leśnego) w 1828 roku:
A. URZĘDNICY STERUJĄCY:

I. a) Minister prezydujący w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu (wówczas Franciszek Xawery ks. Drucki–Lubecki
b) Dyrektor jeneralny lasów rządowych – do 1831 roku Ludwik hr. Plater
c) Nadleśny naczelny – Juliusz baron Brincken (do likwidacji tej funkcji w 1832 roku).
II. Wydział Lasów w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu składał się z: naczelnika Wydziału, dziennikarza i archiwisty; dzielił się na trzy sekcje:

1. Sekcja Techniczna (naczelnik, komisarze leśni, sekretarz, adiunkci i mierniczowie leśni – łącznie 15 osób)
2. Sekcja Administracyjna (naczelnik i 2 sekretarzy)
3. Sekcja Rachunkowa (naczelnik i 4 rachmistrzów).

B. ADMINISTRACJA W WOJEWÓDZTWACH:

1. Sekcja leśna komisji wojewódzkiej
– nadleśny jeneralny (z prawem głosu decydującym w obradach komisji) oraz 1 – 2 asesorów nadleśnych lub sekretarz

2. Urzędy leśne (łącznie 71):

a) Województwo krakowskie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Małogoszcz (3 straże: Gnieździsko, Snochowice, Kurzelów);
– Leśnictwo Kielce (4 straże: Szewce, Niewachlów, Posłowice, Niestachów);
– Leśnictwo Szydłów (3 straże: Grochowisko, Potok, Drugnia);
– Leśnictwo Miechów (5 straży: Dzwonowice, Jeziorowice, Przybysławice, Nasiechowice, Smardzewice);
– Leśnictwo Olkusz (4 straże: Pomorzany, Strzemierzyce, Psary, Trzebyczka);
– Leśnictwo Olsztyn (5 straży: Kadłub, Lysiegóry, Siedlce, Zrębice, Stronków);

b) Województwo sandomierskie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Radzice (3 straże: Smardzewice, Brzostów, Brudzewice);
– Leśnictwo Kozienice (5 straży: Chynów, Augustów, Jaroszki, Jastrzębia, Stromiec);
– Leśnictwo Zwoleń (4 straże: Sucha, Bartodzieje, Maków, Małomierzyce);
– Leśnictwo Iłża (5 straży: Koszary, Kaplica, Janik, Dąbrówka, Małoszyn);
– Leśnictwo Szydłowiec (4 straże: Sadek, Majdów, Skarżysko, Hucisko);
– Leśnictwo Bodzentyn (5 straży: Majków, Lubianka, Michniów, Klonów, Św. Katarzyna);
– Leśnictwo Samsonów (5 straży: Błoto, Odrowążek, Huta, Zagnańsk [w oryg. Zagdańsk], Tumlin);
– Leśnictwo Przedbórz (5 straży: Nosalewice, Zychy, Węgrzyn, Przyłogi, Żelaźnica);
– Leśnictwo Łagów (4 straże: Cisów, Orłowiny, Wszachów, Więziownia);

c) Województwo kaliskie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Konin (4 straże: Młodojewo, Ciążeń, Patrzyków, Głowiew);
– Leśnictwo Koło (4 straże: Bylice, Kościelec, Turek, Smutko);
– Leśnictwo Szadek (4 straże: Szadek, Polków, Glinno, Niemysłów);
– Leśnictwo Pabianice (4 straże: Dłutów, Prawda, Róża, Wola Rakowa);
– Leśnictwo Grabica (3 straże: Parzno, Chrząstowa, Jutroszew);
– Leśnictwo Piotrków (4 straże: Wiaderno, Koło, Łęczno, Stobnica);
– Leśnictwo Pajęczno (3 straże: Kiełczygłów, Wiewiec, Łuszczanowice);
– Leśnictwo Gidle (4 straże: Cykarzew, Orzechów, Sieraków, Poczesna);
– Leśnictwo Krzepice (4 straże: Mokra, Dąbrowa, Bieżeń, Konopiska);
– Leśnictwo Wieluń (3 straże: Jodłowiec, Długie, Drobiki);
– Lesnictwo Sokolniki (4 straże: Salamony, Klonowo, Pichlice, Bolesławice);

d) Województwo lubelskie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Lublin (4 straże: Wrotków, Olszanka, Łopiennik, Dzierzkowice);
– Leśnictwo Krasnystaw (4 straże: Nowosiłki, Niedziałkowice, Niemielnice, Łuchów);
– Leśnictwo Dubienka (4 straże: Strzelce, Rostoka, Ruda, Sajrzyce);

e) Województwo płockie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Brok (3 straże: Wygoda, Biele, Błędnica);
– Leśnictwo Brańszczyk (4 straże: Udrzyn, Trzcianka, Osuchów, Pecyna);
– Leśnictwo Wyszków (4 straże: Psary, Lemany, Porządzie, Leszczydół);
– Leśnictwo Pułtusk (3 straże: Lipniak, Daniłowo, Kamienna);
– Leśnictwo Zakroczym (4 straże: Wrona, Krajęczyn, Miękoszyn, Trzepowo);
– Leśnictwo Ostrołęka (4 straże: Czarnia, Piaseczno, Długikąt, Wykrot);
– Leśnictwo Prasnysz (4 straże: Lipie, Jarzyny, Olszówka, Adamczysko);
– Leśnictwo Sierpsk (3 straże: Cisce, Biskupice, Podgórze);
– Leśnictwo Ciechocin (3 straże: Dobrzejewo, Laskowice, Piaseczno);

f) Województwo mazowieckie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Warszawa (4 straże: Słupno, Sieraków, Łazy, Ząbki);
– Leśnictwo Stanisławów (4 straże: Wielgolas, Wólka Wybranowska, Mlęcin, Czerwonka);
– Leśnictwo Kampinos (4 straże: Piaski, Rybitew, Kiścienne, Nart);
– Leśnictwo Potycz (3 straże: Kręzel, Długa Wola, Wilków);
– Leśnictwo Skierniewice (4 straże: Ruda, Nowa Huta, Złota, Przyłęg);
– Leśnictwo Lubochnia (5 straży: Regny, Tarnowska Wola, Glinna, Królowa Wola, Luboszewy);
– Leśnictwo Łaznów (3 straże: Niesułków, Wiączyń, Będzelin);
– Leśnictwo Zgierz (4 straże: Wólka, Nakielnica, Krzemień, Szczawin);
– Leśnictwo Przedecz (4 straże: Ladorudzek, Jasieniec Nowy, Zakrzewo, Orle);
– Leśnictwo Włocławek (5 straży: Kurowo, Zuzałka, Wydeń, Lisek, Ciechocinek);
– Leśnictwo Brwilno (4 straże: Skrzanki, Korzeń, Drężno, Górki);

g) Województwo podlaskie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Garwolin (2 straże: Izdebno, Miętne);
– Leśnictwo Stężyca (3 straże: Ryki, Zadybie, Prawda);
– Leśnictwo Łuków (3 straże: Kąkolownica, Gręzówka, Róża);
– Leśnictwo Siedlce (3 straże: Wołyńce, Grochów, Kąty);
– Leśnictwo Janów (3 straże: Serpelice, Rokitno, Królów);
– Leśnictwo Parczew (4 straże: Makoszyn, Jedlanka, Sobibór, Kossyn);

h) Województwo augustowskie, urzędy leśne:

– Leśnictwo Łomża (4 straże: Bożejewo, Cydzyn, Miastkowo, Czerwony Bór);
– Leśnictwo Nowogród (4 straże: Zbojna, Cieciory, Nowa Ruda, Wejdo);
– Leśnictwo Rajgród (3 straże: Woźna Wieś, Wólka Brzozowa, Przechody);
– Leśnictwo Augustów (4 straże: Szczebra, Saienek, Świderek, Łubiany);
– Leśnictwo Balinka (3 straże: Balinka, Żyliny, Rudawka);
– Leśnictwo Hańcza (3 straże: Lipiny, Kalety, Podlipki);
– Leśnictwo Pomorze (4 straże: Maćkowa Ruda, Lejmielowizna, Głęboki Bród, Wilkokuk);
– Leśnictwo Suwałki (4 straże: Bartna Góra, Osińska Droga, Słupie, Lipniak);
– Leśnictwo Puńsk (3 straże: Moskiewszczyzna, Lebiedzina, Dumbliszki);
– Leśnictwo Sereje (4 straże: Puńsk, Nowicki, Bieliszki, Tatarja);
– Leśnictwo Buchta (4 straże: Pliny, Buchta, Turupie, Kalniszki);
– Leśnictwo Marjampol (5 straży: Warnabuda, Obelino, Nowina, Nowa Huta, Wesołe Oko);
– Leśnictwo Szlanów (4 straże: Dąbrowa, Jordanowo, Preny, Purwie);
– Leśnictwo Pilwiszki (4 straże: Kłampupie, Wileńska, Sparwinie, Gierniki);
– Leśnictwo Gryszkabuda (4 straże: Karczowa Ruda, Lokajce, Bojakiszki, Bita);
– Leśnictwo Kidule (2 straże: Endryki, Jłtraki).

3. Administracje oddzielne:

a) Inspektorat (Dozór) Węglarstwa (w województwach – sandomierskim i krakowskim)
– skład osobowy: inspektor, sekretarz, podinspektorzy (objazdów: starachowickiego i samsonowskiego);
b) Dozór Rządowego Magazynu Drzewa i Innych Płodów Leśnych w Warszawie
– skład osobowy: inspektor, kontroler, pisarz magazynu na Bugaju, pisarz magazynu na Solcu oraz 2 stróżów;
c) Mazowiecki Królewski Urząd Łowów pod Skierniewicami
– skład osobowy: łowczy, pisarz, 3 podłowczych (podłowiectwa w Rudzie, Skierniewicach, Świętych Laskach), 6 strażników i strzelców;
d) Szkoła Szczególna Leśnictwa
– Szkoła Teoretyczna [w oryg. – Teoryczna] w Warszawie
– Szkoła Praktyki Niższej w Leśnictwie Bodzentyn.

C. ADMINISTRACJA LASÓW SUPRYMOWANYCH I DUCHOWNYCH – kierowana przez Komisję Rządową Wyznań i Oświecenia Publicznego

1. Dozór Zwierzchni (nadleśny jeneralny, asesor, pisarz)

2. Urzędy leśne (łącznie 6):

a) w województwie krakowskim:

– Leśnictwo Jędrzejów (obręby: Jędrzejów, Niegosławice, Czyżów, Włoszczowice, Kostomłoty, Chańcza),
– Leśnictwo Jambramowice (Jambramowice, Miechów, Kacice, Braciejówka, Ryczówek, Goszcza, Jaksice);

b) w województwie sandomierskim:

– Leśnictwo Świętokrzyskie (obręby: Baszowice, Huta, Rzepin, Napęków, Mirzec, Zdanów),
– Leśnictwo Sieciechów (obręby: Molendy, Rajec, Boiska),
– Leśnictwo Sulejów (obręby: Błogie, Żarnów, Twarda),

c) w województwie lubelskim:

– Leśnictwo Czerniejów (obręby: Czerniejów, Sawin, Pobołowice, Matcza).

Jak już wspomniałem liczba leśnictw nie była wielkością stałą i wynosiła np.:

70 – w roku 1830;
76 – w roku 1832 (w wyniku włączenia leśnictw suprymowanych i duchownych – do administracji lasów rządowych);
69 – w roku 1833, oraz osobno zarządzany urząd Kontroli Rogatki Spławnej w Kadyszu – nadzorujący spław drewna z lasów rządowych (lasy rządowe zatrudniały wówczas 2047 urzędników administracji leśnej);
64 – w roku 1838, przy stanie osobowym administracji leśnej 2300 osób;
62 – w roku 1840;
60 – w roku 1845 – malejąca liczba leśnictw była odzwierciedleniem uszczuplenia dóbr rządowych w efekcie polityki rozdawnictwa (donacje) dóbr, prowadzonej przez cara w ramach represji popowstaniowych.

-------------------------------------

W materiale wykorzystałem następującą bazę źródłową:

Instrukcya dla Korpusu Leśnego z roku 1823 z przypiskami dawnieysze i późnieysze urządzenia zawieraiącemi, „Sylwan” 1832, tom ósmy; Dodatkowa Instrukcya dla Korpusu Leśnego do Leśnictw oszacowanych ściągaiąca się, „Sylwan” 1833, tom dziewiąty; [L. Plater], Rys leśno–statystyczny Królestwa Polskiego, 1827; „Rocznik Korpusu Leśnego Królestwa Polskiego” oraz „Rocznik Administracji Leśnej Rządowej Królestwa Polskiego”; B. Szymański, Kartki z historii leśnictwa... (1), „Las Polski” 1989, nr 2; tudzież niektóre fragmenty mojego dzieła o mundurze leśnym – wydanego drukiem przez CILP w 2006 roku.

Leszek S. Pręcikowski, Łódź

Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
a-p-01.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
zbic_szybe_330.jpg

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

RADIO MAGIAN

czytajac1.jpg
radio_magian_330.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  fontanna2.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

LICZY SIĘ KAŻDY DAR SERCA

marta_1_330_edyt.jpg
  Redakcja Albumu Polskiego zwraca się do wszystkich czytelników przyjaciół i ludzi dobrej woli z apelem o wsparcie dla Marty Smolińskiej wnuczki naszych przyjaciół.   Jeśli rozliczając swój PIT macie zamiar...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2017 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.