Kiedy widzisz dobrego człowieka staraj się go naśladować. Kiedy widzisz złego człowieka zastanów się nad samym sobą.

Konfucjusz
Polska zawsze blisko
Czwartek, 23.03.2017 r.
Imieniny: Feliksa i Pelagii

Polska na skróty


Wró?Strona g?ówna Drukuj

Wolbórz - zespół pałacowy

Tomasz Szwagrzak 2010-09-10
zamki_polskie.jpg

wolborz_100.png Długość: 19.8344 E
Szerokość: 51.4955 N.
WOLBÓRZ: ZOBACZ NA MAPIE

Są miejscowości w naszym kraju małe i zapomniane, lecz szczycące się bogatą historią. Są wsie będące niegdyś znaczącymi miastami, dziś zdegradowane w najlepszym wypadku do rangi siedziby urzędu gminy. Do takich miejsc zalicza się Wolbórz w powiecie piotrkowskim, dawne miasto rezydencjonalne biskupów włocławskich, dziś wieś o charakterze małego miasteczka, w której turysta odnaleźć może świadectwa dawnych, świetlanych czasów.

Wolbórz po raz pierwszy pojawia się w źródłach w roku 1136, gdzie wspominany jest jako uposażenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Castrum Wolbórz pojawia się również w innych źródłach pisanych z drugiej połowy XII jako własność biskupów włocławskich. Prawdopodobnie chodziło o gród kasztelański, obok którego powstała osada targowa.

Około połowy XIV wieku wzniesiono tu zamek z inicjatywy biskupa Macieja z Gołańczy, lub jego bratanka Zbyluta (też biskupa). Przeprowadzone badania wykluczyły jakoby warownia została zbudowana na miejscu wcześniejszego grodu, a mała ilość informacji nie pozwala na odtworzenie wyglądu założenia. Jednak teren, na którym stała budowla (podmokłe łąki), każe sugerować, że zamek powstał na planie regularnego czworoboku, z szeregiem budynków wzniesionych na kurtynach. Był zbudowany z cegły, a fundamenty i podmurówka wykonano z kamienia. Potem obiekt był wielokrotnie rozbudowywany przez kolejnych biskupów.

Na okres świetności zamku przypada przełom wieków XVI i XVII. Miał kształt czworoboku z narożnymi wieżyczkami i posiadał trzykondygnacyjną wieżę. Wokół była fosa, a wjazd prowadził przez wzmocnioną bramę. Obok znajdował się tzw. Zamek Dolny ,spełniający funkcję zaplecza gospodarczego. Wolbórz był wtedy jedną z najwspanialszych rezydencji biskupich w kraju.

W Wolborzu przebywał 15 razy król Polski Władysław Jagiełło, przyjmował zagraniczne delegacje i pięciokrotnie koncentrował tutaj wojska na rozprawę z Krzyżakami. Przebywali w Wolborzu też inni królowie: Zygmunt August, Stefan Batory, Władysław IV, Jan Kazimierz, Michał Korybut Wiśniowiecki, Jan III Sobieski i Stanisław August Poniatowski. W tej pięknej siedzibie życie wrzało przede wszystkim w dniach posiedzeń Trybunału Koronnego w sąsiednim Piotrkowie. Naoczny świadek, ksiądz Kitowicz, kantor kolegiaty wolborskiej, tak opisywał te czasy :

"W dzień poprzedzający reasumpcyę trybunału, zjeżdżali się do Wolborza ci wszyscy, którzy mieli interes przeszkadzać do laski marszałkowskiej. Prezydent (przewodniczący posiedzeniom trybunału ze strony duchowieństwa) dawszy swój obiad, albo pod jego imieniem ks. prymas choć nieprzytomny (nieobecny), albo biskup kujawski jako gospodarz miejsca, zaczynał wjazd do Piotrkowa, któremu asystowali. Bywał ten wjazd prezydencki, acz nie zawsze, tak liczny, że jeden koniec podchodził pod Piotrków, a drugi dopiero wyciągał z Wolborza."

W roku 1671 zamek został zniszczony przez pożar. Szybko jednak był odbudowany i użytkowano go przez kolejne 100 lat. Dopiero następny pożar w roku 1776 spowodował, że został opuszczony przez biskupa Antoniego Ostrowskiego, który przeniósł się do wzniesionego niedaleko pałacu. Zamek szybko popadł w ruinę i został rozebrany.

Dzięki przekazom historycznym i zachowanym planom miasta można dziś pokusić się o wskazanie miejsca, gdzie stał wolborski zamek. Podjąłem się właśnie takiej próby:

Można spotkać się ze stwierdzeniem, że istniejące dziś budynki posiadają w sobie fragmenty murów dawnego zamku. Czy to prawda? Nie wiadomo. Raczej prawdopodobne jest to, że cegły z rozbiórki zamku posłużyły do budowy nowych domów w mieście.

Zamek biskupi nie zachował się do naszych czasów, lecz oglądać można jego „następcę” - pałac i to nie byle jaki! Obiekt ten należy do najwspanialszych rezydencji późnego baroku w kraju. Budowę nowej siedziby biskupów rozpoczęto w roku 1768, czyli dwa lata po pożarze starej warowni. Inicjatorem przedsięwzięcia był biskup Antoni Ostrowski, a architektem Włoch Franciszek Placidi. Prace ukończono w roku 1773.

Pałac jest budowlą dwukondygnacyjną, wzniesioną na planie prostokąta. Fasada frontowa posiada trzy ryzality o zaokrąglonych narożnikach. Elewacje rozczłonkowane są jońskimi pilastrami, oraz zwieńczone półkolistymi i trójkątnymi szczytami. Całość wieńczy czterospadowy dach z mansardowymi oknami.

Do zespołu pałacowego, oprócz głównego budynku, należą: dwie oficyny z opilastrowanymi elewacjami, kordegarda, obiekty gospodarcze, oraz park barokowy na planie prostokąta z parterem ogrodowym, oraz tarasami i długim kanałem na osi. Dawniej oficyny były połączone z pałacem galeriami kolumnowymi. Założenie tworzy typowe barokowe „cour d honeur”.

Po rozbiorach Polski, miasto mocno podupadło i wraz z pałacem przejął je skarb państwa. Biskupi użytkowali pałac do roku 1818. W roku 1832 rezydencje zmieniono w koszary wojskowe. Po odzyskaniu niepodległości umieszczono tu Junackie Hufce Pracy. Zabytek w roku 1918 został zniszczony. Odbudowa trwała przez 20 lat. Po drugiej wojnie światowej, w czasach PRL-u ,w pałacu zorganizowano Liceum Ogólnokształcące, potem Dom Dziecka, Liceum Pedagogiczne, a w 1967 r. Technikum Mechanizacji Rolnictwa, przekształcone następnie w Zespół Szkół Mechanizacji Rolnictwa. W roku 1960, w 550 rocznicę wymarszu wojsk króla Jagiełły z Wolborza do Grunwaldu, przed pałacem odsłonięty został pomnik „Dwa Miecze” autorstwa Stefana Weymana.

W miasteczku zachował się dawny układ urbanistyczny z rynkiem, oraz stojącą przy niej kolegiatą z 1766 roku, wzniesioną na murach pierwotnego kościoła gotyckiego z XV wieku.

Do Wolborza trafić jest łatwo. Położony jest przy drodze krajowej numer 8, pomiędzy Tomaszowem Mazowieckim, a Piotrkowem Trybunalskim. Z trasy doskonale widoczna jest dawna rezydencja biskupów.

wolborz_zamek_plan.png

1. Plan Wolborza z roku 1824 z zaznaczonym zamkiem (wielobok na południowy-zachód od rynku) i naniesionymi przeze mnie miejscami widocznymi na zdjęciach poniżej.

wolborz_zamek.jpg

2.Tutaj znajdowała się wolborska warownia. Obszar widoczny na zdjęciu zaznaczony jest żółtymi liniami na planie powyżej. Drzewa przy prawej krawędzi fotografii tworzą układ pasujący do kształtu stawu (zaznaczone na planie kolorem zielonym).

wolborz_zamek2.jpg

3. Płyta herbowa z zamku w Wolborzu-umieszczona pod okapem domu przy ulicy Modrzewskiego 2. Najprawdopodobniej podniesiona w 1901 roku ze znajdującego się obok ruin zamku i użyta do ozdobienia budowanego wtedy domu. Kamienna płaskorzeźba przedstawia herb Doliwa i napis : "R.P.1901 r. 26 MAJA ZNALEZIONY I ODNOWIONY". Dziś herb zdobi gniazdo rodowe... wróbli.

wolborz_palac.jpg

4. Elewacja frontowa pałacu w Wolborzu. Przed rezydencją widoczny pomnik.

wolborz_palac3.jpg

5. Spojrzenie na elewację frontową, oraz ryzality.

wolborz_palac6.jpg

6. Oficyna południowa.

wolborz_palac8.jpg

7. Brama pałacowa

Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
album-3.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
mlynarski.jpg

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1275055.jpg

RADIO MAGIAN

czytajac1.jpg
radio_magian_330.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  16090_330.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...

LICZY SIĘ KAŻDY DAR SERCA

marta_1_330_edyt.jpg
  Redakcja Albumu Polskiego zwraca się do wszystkich czytelników przyjaciół i ludzi dobrej woli z apelem o wsparcie dla Marty Smolińskiej wnuczki naszych przyjaciół.   Jeśli rozliczając swój PIT macie zamiar...

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2017 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.