Wtorek, 17.09.2019 r. Imieniny: Justyna i Franciszki
Małżeństwo jest jedyną formą rzeczywistego niewolnictwa uznaną przez prawo

John Stuart Mill
Polska zawsze blisko
Wró?Strona g?ówna Drukuj

Z archiwum drukarstwa: DZIEJE KSIĄŻKI

Andrzej Nowak 2005-11-18
Dzieje książki Dzieje książki nierozerwalnie związane są z intelektualnym rozwojem człowieka. Pierwsze książki powstawały już w starożytności. Powstawały wcześniej niż wynaleziono pismo. Pierwsze książki były... „mówione”. Specjalni ludzie zapamiętywali olbrzymie ilości opowiadanego tekstu, który dopiero po latach, a niekiedy po wiekach, spisywano. Najstarsze materialne książki, o których wiemy, pochodzą sprzed 45 wieków. Typową księgą starożytności był zwój, wywodzący się z Egiptu, a przez Rzymian zwany volumenem lub rotolusem (łac. rotula – kółko). Zwoje spisywano najczęściej po stronie recto (po zwinięciu papirusu znajdowała się ona zawsze wewnątrz rulonu). Tekst rozpoczynał się na lewym brzegu zwoju i układał równymi kolumnami do prawej strony. Wysokość kolumny wynosiła około 2:3 wysokości zwoju i około5:6 szerokości zwoju wąskiego. Szerokość kolumny odpowiadała długości wiersza heksametrycznego, wynoszącego 35-49 liter. Odstęp pomiędzy kolumnami nie przekraczał 2 centymetrów. Na jedną stronę papirusu przypadały dwie kolumny tekstu, a miejsca sklejeń kart wypadały w przerwach pomiędzy kolumnami. Papirusy narażone były na szybkie zniszczenie – szczególnie początek zwoju. Nie zapisywano więc pierwszej jego karty. Taka nie zapisana pierwsza karta nazywała się protocollon (nieco później w tym miejscu znalazł się opis treści zwoju). Nazwisko autora i tytuł dzieła zapisywano na końcu zwoju i nazywano explicit (łąc. explicere – rozwijać). Początek tekstu nazywano incipit (łac. incipere – zaczynać). Zwój owinięty był wstęgą, której końce przymocowane były do drewnianych lub kościanych drążków, zwanych umblicius, które miały niekiedy zakrzywione uchwyty, zwane cornua (łac. cornus – róg). Technika czytania tak przygotowanego woluminu nie byłą prosta. Czytelnik trzymał drążki w obu rękach. Prawą rozwijał zwój, a lewą zwijał. Po przeczytaniu całości należało zwój z powrotem przewinąć. Ponieważ tytulatura dzieła znajdowała się wewnątrz zwoju, do jego górnego brzegu przytwierdzano etykietkę z tytułem dzieła i nazwiskiem autora – index lub titulus. Zwoje przechowywano (zabezpieczenie przed wilgocią) w glinianych lub drewnianych cylindrycznych naczyniach zwanych capsa lub bibliotheca (stąd późniejsza nazwa miejsca gdzie przechowuje się książki – biblioteka). Niektóre zwoje papirusów opatrzone były iluminacjami. Należą do nich tak zwane księgi umarłych, które zawierały hymny, modlitwy lub zaklęcia magiczne, mające pomóc zmarłym w życiu pozagrobowym. Iluminacje w księdze zmarłych zajmują 1:3 szerokości papirusu i umieszczane są nad tekstem w czarnych ramkach, biegnących na podobieństwo fryzu. Przedstawiają sceny z mitologii egipskiej związane z Ozyrysem – bogiem życia i władcą świata umarłych. Książki iluminowane były w ostatnich wiekach poprzedniej ery wytwarzane w kilku ośrodkach, w: Rzymie, Antiochii, Pergamonie i Konstantynopolu. Mitrydates Wielki, król Pontu posiadał w swojej bibliotece dzieło farmaceutyczne z rysunkami roślin (informacja od Pliniusza Starszego). W I wieku przed naszą erą Tytus Pomponiusz Attyk wydał dzieło Marka Warrona „Portrety” zawierające szkice wycięte w desce i odciśnięte czarną farbą na zagruntowanej kredą karcie papirusu. Pod każdym wizerunkiem znajdował się złożony z sześciu wierszy epigram, dotyczący sportretowanej osoby. Podobizny zostały następnie wklejone na zwój, każdy obok właściwego szkicu, tworząc bogato ilustrowaną księgę. Pomysł Warrona wykorzystał Attyk do wydania „Żywotów sławnych Rzymian”. W okresie średniowiecza „produkcją” książek zajmowały się głównie skryptoria klasztorne i katedralne. Kierowali nimi przeważnie opaci i biskupi. Tworzono tan książki na użytek wspólnoty klasztornej i dla klasztorów filialnych. Powstawały tam również prawdziwe dzieła sztuki przeznaczone dla nominatów kościelnych, dobroczyńców kościołów. Największe zasługi dla tworzenia sztuki rękopiśmienniczej położył zakon benedyktynów. Powstał on w 529 roku w klasztorze na górze Monte Cassino we Włoszech. Założycielem zakonu był Benedykt z Nursji. Święty Benedykt tworząc regułę zakonną, uznał, że obcowanie z książką jest nieodłącznym elementem ascezy. Bracia zakonni mieli obowiązek cały wolny czas poświęcić na przepisywanie i studiowanie ksiąg. Przybory i materiały pisarskie stanowiły nieodłączny atrybut benedyktynów. Klasztory zakonu rozprzestrzeniły się szybko po całej Europie. Stały się ośrodkami kultury, które miały znaczący wpływ na życie intelektualne średniowiecza. Kultura bizantyjska też miała swojego Benedykta. Był nim działający w Konstantynopolu opat Teodor Studyta (758-826). Zreformował on regułę zakonu bazylianów, zalecając mnichom kaligraficzne przepisywanie rękopisów. Skryptorium w Studionie zasłynęło ze wspaniałego kopiowania kodeksów piękną miniskułą grecką, którą stworzyli kaligrafowie tego klasztoru. Niektóre klasztory osiągnęły niezwykle wysoki poziom w sztuce pisarskiej i zdobniczej. Prowadziły również własne szkoły kaligrafii. Do najsłynniejszych i najbardziej zasłużonych ośrodków produkcji książki rękopiśmiennej należą: Monte Cassino, Boio i Werona we Włoszech; Kells, Durrow, Canterbury, York i Durham na Wyspach Brytyjskich; St. Gallen, Corbeia, Cluny, Reims, Chartres i Tours we Francji; Ratyzbona, Moguncja, Magdeburg i Fulda w Niemczech; Salzburg w Austrii i Reichenau w Czechach. W XIII wieku klasztory utraciły dominującą pozycję w produkcji ksiąg rękopiśmiennych na rzecz rozwijających się uniwersytetów. Powstające w różnych miastach Europy ośrodki uniwersyteckie spowodowały gwałtowne zapotrzebowanie na książki tworzone w dużych nakładach. Aby temu podołać wytworzył się nowy system kopiowania zwany pecją. Przy uniwersytetach zalegalizowana została działalność stacjonariuszy. Zabiegali oni u władz uniwersyteckich o wypożyczenie dzieł obowiązujących na studiach. Po ich uzyskaniu rozbierali książki na składki (pecje) i rozdawali je kopistom do przepisywania. Po odebraniu powielonych pecji poddawali je kolacjonowaniu z tekstem wzorcowym, a następnie udostępniali studentom za niewielką opłatą. System pecji znalazł powszechne zastosowanie we Włoszech i Fracji. W innych krajach europejskich nie znalazł naśladowców. W XIV wieku na terenie Niderlandów powstało stowarzyszenie Fratres Vita Communuis (Bractwo Wspólnego Życia). Członkowie bractwa prowadzili klasztorny tryb życia, bez składania ślubów zakonnych. Zajmowali się prowadzeniem akcji charytatywnych, nauczaniem i przepisywaniem ksiąg. To ostatnie zajęcie stanowiło ich główne źródło utrzymania. Opanowawszy po mistrzowsku sztukę kaligrafii i zdobnictwa, podejmowali się wytwarzania ksiąg liturgicznych. W 1473 roku bracia przybyli do Polski i osiedlili się w Chełmnie, gdzie prowadzili szkołę miejską i kopiowali książki. XV wiek przyniósł znaczne zmiany w produkcji książek. Wynalazek odlewania czcionek i druku ruchomymi czcionkami przyniósł Janowi Gutenbergowi z Moguncji wiekopomną sławę, a ludzkości dostęp do taniej, wydawanej w dużym nakładzie książki. Pięćset pięćdziesiąt lat jakie minęły od wynalazku mistrza Gutenberga, doprowadziło do zmian technologicznych, które spowodowały, że książkę, w milionowym nakładzie można wydrukować w kilka dni. Proces powstawania książki odarty został z tajemnicy tworzenia; książka pozostaje jednak przedmiotem, który przyspiesza bicie serca, a szelest przewracanych kartek dla wielu z nas jest dźwiękiem najmilszym.
Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
taka-warszawa-3.jpgtaka-warszawa-9.jpga-p-3-97.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
pociagiem_nad_morze_kacik.jpg

... nie tylko od święta

569919bf7f9df39147c695e68d915148.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  0225809057_330.jpg

Rogale marcińskie

rogale_marcinskie_szpar  
Rogal świętomarciński - rogal z nadzieniem z białego maku tradycyjnie przygotowywany w

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2019 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.