Wtorek, 29.09.2020 r. Imieniny: Michała i Michaliny
Doświadczenie pozwala nam kierować własnym życiem wedle zasad sztuki, brak doświadczenia rzuca nas na igraszkę losu.

Platon
Polska zawsze blisko
Wró?Strona g?ówna Drukuj

ZIEMIA ŁOMŻYŃSKA: Grodzisko w Starej Łomży

Henryk Sierzputowski 2010-02-07
projekt_grodu_lomzynskiego_100.jpgO leżącej przy grodzisku wsi Stara Łomża mamy pierwsza wzmiankę dopiero z 1410 roku, a następną z Metryki Kazachskiej z 1429 roku. Warto zaznaczyć, ze nazwanie wsi Łomża Stara mogło nastąpić dopiero wtedy, gdy powstała miejscowość nowa w stosunku do miejscowości poprzedniej. O rozległości Starej Łomży może świadczyć położenie, lezącej na terenie tej kaplicy pod wezwaniem św. Piotra. Kaplica ta stała około 3 km od grodziska, w dół Narwi. Nie wiemy kiedy została wybudowana i przez kogo, mamy natomiast wzmiankę z 1429 roku o uposażeniu jej przez księcia Janusza I, w 6 morgów gruntu leżącego kolo tej kaplicy nad Narwią i przeznaczonego na laki i ogrody. Miasto Łomża oddalone od wsi Stara Łomża o jakieś 3-4 km, w zachowanych do dziś źródłach pisanych, występuje po raz pierwszy w 1400 roku, jako miasteczko.

Powstanie Łomży na wysokiej skarpie nadnarwiańskiej w miejscu przeprawy przez Narew nastąpiło w latach 1390-1395, kiedy to miasto miało przejąć rolę Wizny zastawionej Krzyżakom. Miasto założone zostało przez Księcia Janusz I w oparciu o polskie prawa miejskie.

Łomża powstała na ziemiach kresowych północno-wschodniego Mazowsza, które za pierwszych Piastów były najbardziej narażone na najazdy wrogich Jaćwingów, Prusów i Litwinów. Stąd to wynikała konieczność ciągłego pogotowia obronnego i wznoszenia warownych grodów stojących na straży wschodnio-północnej granicy, która we wczesnym średniowieczu w świetle badań archeologicznych nie miała charakteru linearnego. “Był to pas nie zamieszkały w strefie puszczańskiej mającej przeciętnie 50 km szerokości, wśród której powstawały samorzutnie na skutek dogodnych czynników fizjograficznych szlaki komunikacyjne i handlowe służące dla wzajemnych kontaktów o charakterze pokojowym i wojennym”.

Wizna i Łomża znalazły się w “zasięgu części wschodniej granicy przebiegającej w głównych zarysach zgodnie z danymi historycznymi, to znaczy od łuku górnego Orzyca poprzez Puszczę Kurpiowską”. Należały one do najstarszych i najbardziej wysuniętych punktów obronnych i na tym odcinku, strzegły linii Narwi i stały na straży przepraw przez nią. Grody Wiski i łomżyński pilnowały również drogi wodnej na Narwi i Biebrzy. Oprócz grodu w Wiźnie i Łomży broniły tej części wschodniej granicy i inne grody i grodki. Należał do nich gród w Nowym Grodzie (Nowogrodzie) u ujścia Pisy, gród w Małym Płocku, grodek w Samborach nad Biebrzą, Pieńkach-Grodzisku nad rzeczką Gręską i Truszkach Zalesiu. Grody te powstawały między wiekiem XI a XIII, w okresie, kiedy utrwalała się na tych ziemiach władza książąt mazowieckich, której wyrazicielami byli kasztelanowie ze swą drużyną. Kasztelanom podlegał gród i pewien teren. Kasztelania w Wiźnie znana była od XII a w Świecku od XIII wieku.

Początki Łomży ściśle związane są z grodziskiem położonym 5 km od Łomży w kierunku wschodnim nad Narwią. Tam też należy szukać pierwszego osadnictwa Łomży które miało swój początek w IX wieku jako luźna otwarta osada. W przeciągu X wieku osada przekształciła się w ludną i bogatą miejscowość targową. W pierwszej połowie XI wieku powstaje gródek typu cyplowego, który spłonął pod koniec tego wieku. Grodek ten odbudowano w połowie XII wieku z ponowną fortyfikacją terenu i budową wieży pośrodku oraz dwóch wałów podgrodzia. Najazd litewski w 1262 roku zniszczył Mazowsze. W wyniku tego najazdu gród został zniszczony i nigdy potem nie odbudowywany. Pozostające w miejscu tego osadnictwa w Starej Łomży dwa wzgórza , otoczone baśnią i legendą, okoliczna ludność nazywa Wzgórzem Królowej Bony i Wzgórzem Świętego Wawrzyńca.

W rzeczywistości Góra Królowej Bony to duże grodzisko, ruina wielkiego grodu z okresu wczesnośredniowiecznego. Cypel na którym leży grodzisko otoczony jest od północnego wschodu szeroką i bagnistą doliną Narwi, a od zachodu głębokim wąwozem wyżłobionym przez mały strumień i wody spływające z gór.

Grodzisko jest lekko pochylone w stronę Narwi i dobrze widoczne z przeciwległego brzegu. Najbliżej rzeki znajduje się nieduże, okrągłe wzniesienie otoczone własnym wałem, który jest najpotężniejszy od strony północnej, najwyższy zaś od strony południowej. To wzniesienie oddzielone jest od reszty grodu kilkoma innymi wałami, za którymi rozciągaj ą się od strony południowej dwa oddzielne podgrodzia otoczone również własnymi wałami.

Prof. Ludwik Sawicki, były dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, tak pisze c tym grodzisku: “Na wyniosłym, urwistym brzegu dolnej Narwi, na południe od wsi Stara Łomża, znajduje się grodzisko wczesnośredniowieczne, ze względu na położenie oraz związany z nim system wałów obronnych zaliczyć je należy do rzędu wyjątkowych obiektów zabytkowych tego rodzaju. Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie zajmie się trwałym zabezpieczeniem tego wspaniałego zabytku, który ściśle łączy się z najdawniejszą historią Łomży, oraz przeprowadzi gruntowne badania naukowe. Odwiedziny terenu grodziska dały w wyniku pokaźną liczbę różnego rodzaj u pozostałości kultury, jak szczątki ceramiki zdobniczej, duże fragmenty polepy, kości zwierzęce, okruchy opalonych belek, które tworzyły konstrukcje drewniane, wyroby krzemienne itd. Zabytki wskazują na wiek X – XI, co nie wyklucza możliwości występowania zabytków starszych”

Opinię tę potwierdza również wypowiedź dr Krystyny Musianowicz, ówczesnego kustosza Wydziału Wczesnohistorycznego Państwowego Muzeum Archeologicznego, która między innymi pisze, że: “Grodzisko w Starej Łomży, położone na wyniosłym, starym tarasie rzeki Narwi, wyróżnia się systemem obronnych wałów od innych grodzisk pochodzących z tych samych czasów. Obronność grodziska należy wytłumaczyć tym, że leżało ono na szlaku, którym ciągnęli od północy nieprzyjaciele: Jaćwingowie i Prusowie. Grodzisko w Starej Łomży wraz z innymi grodami położonymi nad Narwią (jak Wizna) tworzyło cały szlak obronnych punktów, które broniły linii Narwi. Budowa grodziska, wykorzystanie na wzniesienie jego wyniosłego punktu położonego nad Narwią i małą strugą, która dziś w pewnych okresach roku wysycha zupełnie, wskazywała na dużą umiejętność w wyborze miejsc, które musiały być najbardziej niedostępne. Niedostępność grodziska uzyskano przez ścięcie stromo jego ścian, usypanie pięciu wałów broniących dostępu do grodu i wybranie fosy poza ostatnim, piątym wałem.

W rowach strzeleckich, którymi zbocza wałów grodziska zostały przecięte, widać grubą warstwę popieliska, która wskazuje na długie używanie grodu i na liczne pożary, które musiały niejednokrotnie je nawiedzać. W warstwie popieliska trafiają się skorupy z naczyń glinianych, pobitych naczyń toczonych na kółku garncarskim, ozdobnych zwykłym, charakterystycznym dla Słowian, ornamentem falistym lub ornamentem linii prostych opasujących naczynie dookoła. Na przedpolu wałów znajduje się miejsce wyniosłe, które być może tworzyło punkt strażniczy, obserwacyjny i punkt sygnalizacyjny przy pomocy zapalonych ognisk, za pomocą których porozumiewano się z innymi grodziskami. Grodzisko w Starej Łomży dzięki konstrukcji swej i inwentarzowi skorup, jakie znamy, wymaga bliższego zajęcia się tym obiektem przez stworzenie rezerwatu archeologicznego, dzięki bowiem stworzeniu rezerwatu zachować będzie można ten rzadko spotykany ciekawy okaz grodu”.

Źródło: www.historialomzy.pl

grodziska-01.jpggrodziska-02.jpggrodzisko6.jpggrodzisko-przekroj.jpgprojekt_grodu_lomzynskiego.jpg
Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
taka-warszawa-3.jpgtaka-warszawa-9.jpga-p-3-97.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
pociagiem_nad_morze_kacik.jpg

... nie tylko od święta

569919bf7f9df39147c695e68d915148.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  0225809057_330.jpg

Rogale marcińskie

rogale_marcinskie_szpar  
Rogal świętomarciński - rogal z nadzieniem z białego maku tradycyjnie przygotowywany w

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2020 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.