Do najpiękniejszych cnót człowieka należy zdolność przebaczania. Zemsta niszczy zarówno wroga, jak i nas samych, nas samych o tyle groźniej, że pustoszy naszą duszę, gdy wrogowi możemy odpłacić tylko szkodą cielesną. Przebaczanie nas pomnaża.Jan Parandowski
Polska zawsze blisko
Wtorek, 21.11.2017 r.
Imieniny: Janusza i Konrada


Wró?Strona g?ówna Drukuj

ZIEMIA ŁOMŻYŃSKA: Łyk historii

Henryk Sierzputowski 2010-01-29
sierzputowski_70.jpgMazowsze dzisiejsze to kraina rozciągająca się po obu brzegach środkowej Wisły, dolnej i środkowej Narwi i dolnego Bugu. Mazowsze historyczne było znacznym obszarem, bowiem w kierunku północno-wschodnim sięgało po Grajewo i Goniądz, na południe poza Pilicę, na północ do Pojezierza Mazurskiego. Bory północnego i wschodniego Mazowsza stanowiły północną granicę Polski.

Nazwa „Mazowsze” po raz pierwszy występuje w źródle ruskim z wieku XI i jest używana do dziś. Jako nazwa jednostki administracyjnej – wraz ze zmianami województwa mazowieckiego – stosowana była do obszaru coraz mniejszego.

W drugiej połowie X wieku Mazowsze znajdowało się w luźnej zależności od księcia Polan. Po zgonie Mieszka II (zapewne w 1037 r.) władza centralna przestała istnieć, a Polska rozpadła się na terytoria, w których władzę objęli samozwańczy władcy. Jednym z nich był Masław, dawny cześnik i dygnitarz na dworze Mieszka II, który objął rządy na Mazowszu i zdołał je utrzymać blisko 10 lat, wykorzystując dążenia odśrodkowe tej dzielnicy. W 1047 r. Masław poległ w bitwie z Kazimierzem Odnowicielem, któremu poddało się Mazowsze. Od czasów Konrada Mazowieckiego (1200 r.) Mazowszem rządzili udzielni książęta mazowieccy z rodu Piastów, których władza była szeroka i niezależna.

Mazowsze ulegało częstym podziałom na osobne dzielnice i księstwa, które były luźno powiązane z państwem polskim. W 1351 r. stało się ono lennem polskim, umocnionym jeszcze w 1355 r. hołdem lennym Ziemowita III. Przy hołdzie lennym, składanym królowi polskiemu, uczestniczyli od połowy wieku XIV przedstawiciele rycerstwa, biorąc w ten sposób również na siebie zobowiązanie utrzymania zwierzchności Korony nad Mazowszem. Hołd lenny składany był tylko przy okazji zmiany władcy na tronie polskim.

Książęta mazowieccy wymierali bezpotomnie i stopniowo ziemie ich, jako lenna lub na mocy układów, wracały do Polski. W 1462 r. wcielono ziemię gostyńską i rawską, w 1476 r. ziemię sochaczewską. W 1495 r., po śmierci Janusza II włączono do Korony Księstwo Płockie. Ziemię łomżyńską objął we władanie Konrad III, ojciec Janusza III i Stanisława. Po śmierci księcia rządziła jego żona, księżna Anna, jako opiekunka małoletnich synów. Janusz III i Stanisław samodzielne rządy zaczęli sprawować w 1417 roku.

Konrad III miał dwóch synów naturalnych, występujących w aktach z początków XVI wieku. Jeden z nich miał na imię Stanisław. Imię drugiego jest nieznane. Matką ich była Dorota, żona Jana Kozieła z Kamionek herbu Szeliga, który był posiadaczem wójtostwa w podłomżyńskiej wsi książęcej Giełczyn. Miała ona zapisany przez Konrada III pewien dochód w cłach, czy też podatkach z ziemi czerskiej. Dorota miała z mężem dwóch synów. Po śmierci Jana wyszła powtórnie za mąż za szlachetnego Piotra Aksamita. Jako wdowa po nim i wójtowa z Giełczyna sprzedała w 1524 roku włókę swojego wójtostwa szlachetnemu Piotrowi Malinowskiemu z Mściwujów, mężowi swej córki Anny.

W testamencie zmarł jego w 1526 roku księcia Janusza, najmłodszego syna Konrada znalazł się zapis na rzecz Doroty, określonej grzecznie jako piastunka księcia Konrada. Naturalni synowie Konrada pozostali w grupie drobnoszlacheckiej. Po przedwczesnej i budzącej wiele podejrzeń śmierci dwóch ostatnich książąt mazowieckich, Stanisława (zmarł w 1524 r.) i Janusza III (zmarł w 1526 r.), włączono pozostałą część Mazowsza do Polski. Wysunięto hipotezę, że książęta, jak również ich matka, zostali otruci. Obwiniano królową Bonę, oskarżano Katarzynę Radziejowską, wojewodziankę rawską, osobę raczej swobodnego prowadzenia oraz aptekarza Jana Alantzee, który zbiegł z Warszawy. Król Zygmunt I powołał komisję do wyjaśnienia sprawy. Księżna Anna po śmierci braci jeszcze przez pewien czas występowała jako władczyni Mazowsza. Król Zygmunt I przybył we wrześniu 1526 r. do Warszawy, obsadził swymi załogami Mazowsze i naznaczył swego namiestnika. Ostateczne zjednoczenie Mazowsza nastąpiło w 1529 r., gdy król potwierdził prawa i przywileje tej dzielnicy, a posłowie mazowieccy zasiedli w sejmie koronnym. Tempo rozwoju gospodarczo – społecznego Mazowsza było wolniejsze niż innych dzielnic Polski. Przyczyniło się ono do utrwalenia rozdrobnienia feudalnego mimo stałego zagrożenia zewnętrznego’. Rozdrobnienie to wyrażało się ponadto w wewnętrznym podziale na dzielnice, ciągle zmienne.

Charakterystyczną cechą stosunków społecznych na Mazowszu była wielka liczebność drobnej szlachty, której szeregi powiększyły się jeszcze przez przenikanie do niej bogatszych chłopów. Liczna była również warstwa szlachty zagrodowej nie posiadającej poddanych. Na tle tej drobnoszlacheckiej masy nieliczni byli właściwi feudałowie, których próbowano wyodrębnić jeszcze w statucie z 1390 r. przez wprowadzenie dla nich wyższej główszczyzny.
Uprzywilejowanie szlachty mazowieckiej było skromniejsze niż w Koronie, płaciła ona wyższe podatki, nie znała wolności celnej, ani zasady „neminem captivabimus”.

PODZIAŁ MAZOWSZA NA ZIEMIE. MAZOWSZE ŁOMŻYŃSKIE

Po zlikwidowaniu rozbicia dzielnicowego państwo polskie zjednoczyło się w jeden organizm państwowy. Większe dzielnice, które utrzymały pełną hierarchię urzędników ziemskich z czasów książęcych, z wojewodami na czele, zaczęto w XV w. nazywać województwami. Mniejsze dzielnice, w których nie utrzymał się urząd wojewody, a na czele stał podkomorzy, nazywano ziemiami.

Na Mazowszu było trochę inaczej. Nie było tam ziem jako osobnych terytoriów przy województwach, dzielących się na powiaty. Mazowsze – wskutek tego, że częściami było włączane do państwa polskiego – dzieliło się w XVI w. na 3 województwa: płockie, rawskie i mazowieckie. Każde dzieliło się na ziemie, a te dopiero na powiaty. Ziemia na Mazowszu obok osobnej hierarchii ziemskiej miała własny sejmik i była osobną jednostką terytorialną sądu ziemskiego. Powiat wytworzył się jako jednostka terytorialna sądu ziemskiego i z czasem nabrał charakteru okręgu administracyjnego.

Województwo płockie obejmowało dwie ziemie: zawkrzyńską i płocką, a te rozpadały się na osiem powiatów. Województwo zaś rawskie: na ziemię rawską, sochaczewską i gostyńską. W skład największego województwa mazowieckiego wchodziło dziesięć ziem: czerska, warszawska, wyszogrodzka, zakroczymska, ciechanowska, wiska, łomżyńska, różańska, nurska i liwska. Do najbardziej zurbanizowanych należały: ziemia warszawska, rawska, łomżyńska, płocka i zakroczymska. Podział ten wytworzył się stopniowo w wyniku rozwoju historycznego i utrzymał niezmieniony aż do rozbiorów, ustępując wówczas miejsca nowemu podziałowi, narzuconemu przez zaborców.

Właściwa ziemia łomżyńska dzieliła się na 4 powiaty. Oskar Kolberg i Zygmunt Gloger na podstawie danych etnograficznych wyodrębniają szerzej pojętą ziemię łomżyńską. Zaliczają do niej właściwą ziemię łomżyńską, ziemię wiską północną część ziemi nurskiej oraz z Podlasia – zachodnią część ziemi bielskiej (na południe od Tykocina i na zachód od Suraża), północno – zachodnią część ziemi drohickiej (na północ od Bugu i na zachód od Nurca), nazywając ją Mazowszem Łomżyńskim lub po prostu Łomżyńskiem.

Źródła do dziejów ziem i miast znajdowały się w księgach ziemskich, prowadzonych przez sądy ziemskie oraz w księgach grodzkich, prowadzonych przez starostów. W księgi te wpisywano przywileje, zeznania oraz inne ważne dokumenty o charakterze zarówno czasowym, jak i wieczystym. W Łomży już na przełomie XVII i XVIII w. istniało Archiwum Aktów Dawnych Ziemi Łomżyńskiej, Wiskiej, Bielskiej. Było tam około 2.230 ksiąg obejmujących lata 1421-1809. Archiwum to mieściło się w Łomży przy ul. Senatorskiej, w tzw. Skarbcu, mieszczącym się w pozostałościach zamku książąt mazowieckich. Skarbiec ten był murowany, parterowy i obszerny. Znajdowała się w nim jedna izba z murowanym sklepieniem i ceglaną posadzką. Okna były maleńkie i okratowane, natomiast drzwi były wielkie, żelazne. Pieczę nad Skarbcem sprawował regent. W 1824 r. Skarbiec został rozebrany, a cenny zasób Archiwum, składający się z licznych przywilejów i dokumentów oraz ksiąg ziemskich i grodzkich, został przewieziony do budynku Trybunału Cywilnego Sądu Poprawczego przy Nowym Rynku. W latach 1883-1888 akta staropolskie zostały przewiezione z Łomży do Warszawy i włączone do Archiwum Głównego. W czasie drugiej wojny światowej część akt łomżyńskich Niemcy wywieźli do Rzeszy. Zagłada Archiwum Głównego w powstaniu 1944 r. pociągnęła za sobą prawie całkowite zniszczenie reszty staropolskich akt łomżyńskich. Część ich zachowała się w odpisach z wieku XIX w tzw. Zbiorze Ignacego Kapicy Milewskiego.

Henryk Sierzputowski, Łomża



Źródło:www.historialomzy.pl

----------------------------------------------

sierzputowski_70.jpgHenryk Sierzputowski - Łomża - Pomysłodawca i redaktor Serwisu Historycznego Ziemi Łomżyńskiej www.historialomzy.pl Pasjonat i miłośnik historii. W Internecie znany bardziej jako "maciek". Jest doskonałym przykładem człowieka, który pomimo swojego sędziwego wieku potrafi odnaleźć się w młodym zespole i często służyć dobrą radą. Z uśmiechem na twarzy można by rzec, że Henryk to reprezentant pokolenia historycznego w obecnej XXI wiecznej Łomży. Niesamowity zapał, stoicki spokój a przy tym merytoryczna wiedza oraz dociekliwość, to chyba Jego największe atuty.

---------------------------------------

herb.jpgjanusz_starszy_nadaje_warszawie_przywilej_lokacyjny.jpgostatni_ksazeta_mazowieccy.jpgpieczec_oststnich_ksiazat_mazowieckich.jpgpieczec.jpg
Wróć
Góra Facebook
Drukuj

TWOIM ZDANIEM

Trzymajmy się zasad

rozpacz1.jpg

Taka Warszawa w obiektywie J. Urbaniaka

a_to_polska_wlasnie.png
ap-31.jpg

Album Jacka Frankowskiego

album_frankowskiego.png
plug_sniezny.jpg

Giżycki Fotoplastykon

fotoplastykon3_330.png
  0225809057_330.jpg

Rogale marcińskie

rogale_marcinskie_szpar  
Rogal świętomarciński - rogal z nadzieniem z białego maku tradycyjnie przygotowywany w

www.Giżycko-Lötzen.pl

gizycko_lotzen330.jpg

Pokochaj Lubuskie

lubuskie_330_m.jpg

Flagi i

baner_manufakturaflag.pl_330.png

A TO POLSKA WŁAŚNIE...(2)

obiektywem_lapinski_win2.jpga1046208.jpg

Efekt Φ

laterna_nowa.jpg
03kamera_100.jpgNowa wystawa w Muzeum Historii Fotografii  4 grudnia 2013 – 30 marca...
Redakcja - Kontakt - Napisali o nas - Nasze bannery
Copyright © 2002-2017 Wydawnictwo Internetowe Album PolskiWydawnictwo Internetowe ONPowered by Powered by DV
Wszystkie prawa zastrzeżone.